- Prof. Leszek Balcerowicz był jednym z gości XVIII Europejskiego Kongresu Gospodarczego.
- W cyklu EEC Talks znany ekonomista zwrócił uwagę, że Europa traci konkurencyjność i jeśli chce utrzymać tempo rozwoju, potrzebuje powrotu do stabilnych finansów publicznych, mniejszej presji regulacyjnej oraz większej otwartości na innowacje.
- Balcerowicz stwierdził, że Polska stoi przed wyborem: albo konsekwentnie wzmacnia instytucje i fundamenty wolnego rynku, albo ryzykuje spowolnienie wynikające z nieprzewidywalności i nadmiernej ingerencji państwa w gospodarkę.
- Podkreślił, że długoterminowy wzrost wymaga nie tylko inwestycji, ale także reform strukturalnych, które zwiększą efektywność państwa i odbudują zaufanie inwestorów - kluczowy warunek utrzymania przewagi rozwojowej Polski w regionie.
Na scenie EEC Talks podczas XVIII Europejskiego Kongresu Gospodarczego gościł prof. Leszek Balcerowicz. Wicepremier i minister finansów w latach 1989-1991 oraz w latach 1997-2001, prezes Narodowego Banku Polskiego w latach 2001-2007, a także przewodniczący Rady Forum Obywatelskiego Rozwoju, odpowiadał na pytania dotyczące zasadniczych kwestii gospodarczych, które rodzą się obecnie i wkrótce mogą rzutować na naszą gospodarkę i finanse. Jest ich wiele. Kiedy rząd zadeklarował silne uwzględnianie local content w zamówieniach publicznych, okazało się, że określenie, która firma jest polska wcale nie jest takie oczywiste i wzbudza duże różnice zdań i to mimo wyszczególnionego w procentach komponentu polskiego.
Czy zatem jest polska firma i jak odróżnić patriotyzm gospodarczy od szowinizmu gospodarczego? Od tego wątku rozmowę rozpoczął redaktor prowadzący WNP Economic Trends Jacek Ziarno.
- Najwięcej polskości było w PRL-u, bo wszystko było polskie, czyli państwowe, a zmiana ustrojowa, jaka rozpoczęła się w 1989 roku polegała przede wszystkim na otwarciu na świat, między innymi na kapitał zagraniczny, który był ważnym źródłem transferu technologii - przypomniał prof. Leszek Balcerowicz.
Nie jest sztuką zamykanie się na świat, ograniczanie napływu kapitału z zagranicy. Sztuką jest wygrywać w konkurencji z firmami zagranicznymi zarówno w eksporcie - i to nam nieźle poszło w '89 roku - jak i na rynku krajowym. Gospodarka wolna, otwarta na świat, nie zamyka się na firmy zagraniczne - podkreślił prof. Balcerowicz.
Ekonomista jest zdania, że nie należy ulegać magii słów państwowy - niepaństwowy tylko trzeba patrzeć na wyniki. A te są jednoznaczne - socjalizm przegrywa z kapitalizmem.
W ocenie byłego ministra finansów Polska ma potencjał, by utrzymać szybkie tempo rozwoju, jednak warunkiem jest konsekwentne wzmacnianie fundamentów wolnego rynku i unikanie działań, które mogłyby osłabić zaufanie inwestorów.
Prof. Leszek Balcerowicz i redaktor prowadzący WNP Economic Trends Jacek Ziarno na scenie EEC Talks Fot. KZ / PTWPBez reform i zdrowych finansów Europa straci wyścig o konkurencyjność
Europa stoi dziś przed koniecznością odbudowy swojej konkurencyjności, która w ostatnich latach wyraźnie osłabła. Ekonomista wskazał na rosnące koszty regulacyjne, spowolnienie inwestycji i zbyt wolne tempo modernizacji gospodarek.
Stąd ostrzeżenie, że bez powrotu do zasad zdrowych finansów publicznych i większej otwartości na innowacje, Europa będzie tracić dystans zarówno do Stanów Zjednoczonych, jak i dynamicznych gospodarek Azji.
Balcerowicz akcentował znaczenie stabilnych instytucji, przewidywalnej polityki gospodarczej i odpowiedzialnego zarządzania finansami państwa. Zaznaczył, że długoterminowy wzrost wymaga nie tylko inwestycji, ale także reform zwiększających efektywność państwa i ograniczających nadmierną ingerencję w gospodarkę.
Nie ma przypadku sukcesu krajów zdominowanych przez własność państwową. Wszystko się zakończyło klęską. Zostały jedynie liczne przykłady jak Kuba czy Korea Północna - podkreślił prof. Balcerowicz.
Odnosząc się do rekordowych wydatków państwa na obronność, co powoduje niedostatki w finansowaniu innych dziedzin gospodarki i życia społecznego, co prędzej czy później skończy się podniesieniem wydatków, były minister finansów odpowiedział, że obecnie podatki mamy już i tak wysokie, przegoniliśmy nawet Skandynawię. Mamy do tego ogromny deficyt budżetowy i wydatki socjalne.
- Optymalne wydatki na obronę w czasach pokoju stanowią od jednego do czterech procent PKB. Wydatki socjalne w Polsce wynoszą prawie 20-25 procent PKB. Przy czym duża część z nich nie ma żadnego społecznego ani ekonomicznego sensu. 800 plus to ponad 60 miliardów złotych rocznie. Dobrze wiadomo, że od tego nie przybędzie więcej dzieci. Trafia to zarówno do osób bogatych, jak i biedniejszych - ocenił Balcerowicz.
Polska zderzy się ze ścianą?
Leszek Balcerowicz podkreślił, że chodzi o to, by we wszystkich dziedzinach gospodarki patrzeć legislatorom na ręce i wymuszać, by nie wracały krepujące gospodarkę przepisy, by nie narastała krepująca gospodarkę biurokracja. Czy pod tym względem widać zasadnicze zmiany?
- Jeśli chodzi o praworządność to tego się nie da zrobić przez rok czy dwa. Ale to, że prokuratura przestała być narzędziem jednej bieżącej partii, jest bardzo ważne. Trzeba dokończyć przywracanie niezależnych sądów - powiedział gość EEC Talks.
- Nie widzę takich pozytywnych zmian, jeśli chodzi o środowiska gospodarcze. Zero prywatyzacji, przemian własnościowych, kiedy obok Turcji mamy największy 17-procentowy udział własności państwowej. A kiedy firmy państwowe są w stanie utrzymać się na rynku? Kiedy nie mają konkurencji albo jest ona słaba, ograniczona, a pakiet kontrolny nad tymi przedsiębiorstwami mają politycy - przekonywał prof. Balcerowicz i jako przykład wymienił Orlen.
Podejmowane przez lata decyzje doprowadziły kraj do najwyższego deficytu budżetowego w Europie. Bez ograniczenia wydatków Polskę czeka zderzenie ze ścianą?
To jest prognoza ostrzegawcza, która nadal pozostaje w mocy, nawet jeżeli nie ma bezpośrednich reakcji, to lepiej ostrzegać niż chwalić polityków za rozrzutność. W wielu przypadkach taka "bonanza" kończy się kryzysem fiskalnym. Państwo nie powinno wspierać nieudaczników. Politycy niczego nie dają. Politycy zabierają, żeby dać - spuentował prof. Balcerowicz.
Pełny zapis rozmowy w ramach EEC Talks jest dostępny poniżej:
