Marnujemy ropę XXI wieku? "Nie nadążamy"

• Dlaczego dane są dziś podstawowym zasobem gospodarczym i fundamentem rozwoju sztucznej inteligencji? Jak procesy zarządzania danymi: od pozyskania, po ich analizę wpływają na efektywność biznesu? Między innymi na te pytania odpowiadali w czasie debaty eksperci w ramach tegorocznego Europejskiego Kongresu Gospodarczego.
• Dostęp, bezpieczeństwo i suwerenność danych to filary odporności cyfrowej organizacji. O kluczowych czynnikach rozwoju w oparciu o dane rozmawiali przedstawiciele branży. 
• Już 15-16 czerwca br. w Katowicach odbędzie się CYBERSEC EXPO & FORUM. Cyberbezpieczeństwo, sztuczna inteligencja, cyfrowa gospodarka - to tylko kilka z wielu zagadnień, jakie zostaną poruszane w czasie wydarzenia. Zarejestruj się już teraz. 

W czasie Europejskiego Kongresu Gospodarczego odbyła się debata: "Gospodarka danych i bezpieczeństwo" w której wzięli udział:

• Sebastian Kondracki, Chief Innovation Officer, Deviniti, założyciel SpeakLeash; współtwórca Bielik.AI, członek Rady Przyszłości;
• Anna Korc, CEO, Co-founder, Digital Techies;
• Marcin Krasuski, Head of CEE Government Affairs and Public Policy Google;
• Prof. Szymon Łukasik, dyrektor w Ośrodku Badań nad Bezpieczeństwem Sztucznej Inteligencji NASK;
• Maciej Ogórkiewicz, wiceprezes zarządu, ING Bank Śląski SA;
• Olaf Osica, dyrektor w Biurze Strategii i Analiz Urząd m.st. Warszawy;
• Mirosław Wróblewski, prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Dane stały się centralnym zasobem współczesnej gospodarki, nie tylko wspierając procesy decyzyjne, ale wręcz je determinując. To na nich opierają się modele biznesowe, łańcuchy dostaw i doświadczenie klienta, a ich rola rośnie wraz z rozwojem sztucznej inteligencji. Kluczowe znaczenie ma jednak nie tylko ilość danych, ale również ich jakość, aktualność i umiejętność ich przetwarzania do własnych celów. Bez tego nawet najbardziej zaawansowane algorytmy nie są w stanie generować wiarygodnych wyników, co w dalszym kroku przekłada się na efektywność operacyjną i strategiczne decyzje w danej organizacji.

Równolegle rośnie znaczenie kontroli nad danymi, zarówno w kontekście ich ochrony, jak i dostępu. W dobie napięć geopolitycznych i globalnej konkurencji technologicznej dane stają się elementem budowania, ale i walki o suwerenność cyfrową. 

Realna "wartość" danych

Paneliści w czasie EKG zgodnie podkreślali, że fundamentalnymi czynnikami decydującymi o wartości danych są ich jakość i dostępność.

- Jakość danych na pewno ma dzisiaj bardzo istotne znaczenie. Jeżeli dane są nieodpowiedniej jakości, to ich wykorzystanie, chociażby przez AI może później powodować problemy, także dla osób, których te dane dotyczą. Na pewno podstawą jest, by dane były interoperacyjne - po to, żeby mogły ze sobą współpracować państwa i firmy. To kwestia rejestrów na poziomie państwowym, ale także ich dostępności i właśnie możliwości komunikowania się pomiędzy różnymi danymi. I to jest kluczowe. Oczywiście dane muszą być bezpiecznie przetwarzane - zaznaczył Mirosław Wróblewski. 

Jak dodał, konieczne jest także projektowanie systemów AI z uwzględnieniem ochrony danych osobowych (privacy by design) i przestrzeganie obowiązujących regulacji, takich jak RODO. - Budując systemy, trzeba uwzględniać privacy by design, czyli projektowanie z ochroną danych od początku - przestrzegł. 

Mirosław Wróblewski, prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w czasie EKG. Fot: PTWP

Z kolei Olaf Osica wyjaśnił, że z punktu widzenia samorządowego, wyzwaniem jest pozyskanie danych komercyjnych i prywatnych, które uzupełniałyby publiczne rejestry, a także standaryzacja i dostęp do danych.

- Z punktu widzenia samorządu oczywiście mówimy nie tyle o gospodarce, tylko o poprawie jakości obsługi mieszkańców, jakości usług publicznych, ale także o tym, aby wiedzieć, co dzieje się w mieście. W tym przypadku w Warszawie, dużej aglomeracji, w zasadzie metropolii z gminami ościennymi. Istotna jest po pierwsze jakość danych - jeżeli są słabej jakości, to efekt będzie taki sam. Druga kwestia: ważne, aby te dane się "widziały". Natomiast otwartym obszarem są dane komercyjne: dane prywatne, dane firm. Mam przekonanie, że jest bardzo dużo pracy do wykonania po stronie biznesu, żebyśmy mogli z tych danych korzystać nie tylko szerzej, ale kiedy są dostępne - stwierdził.

Ekspert wskazał także na konieczność standaryzacji i ujednolicenia dostępu do danych, które obecnie często są "wyspami", co utrudnia zarządzanie w oparciu o informacje, które się posiada. 

Olaf Osica, dyrektor Biura Strategii i Analiz Urząd m.st. Warszawy w czasie Europejskiego Kongresu Gospodarczego. Fot: PTWP

Maciej Ogórkiewicz z ING Banku Śląskiego zwrócił uwagę na biznesową adekwatność danych i ich współdzielenie w granicach prawa. 

- Możemy zbierać terabajty danych, tylko że jeżeli one nie będą miały określonego celu czy adekwatności biznesowej, to ich zbieranie będzie jedynie kosztem i będzie pozbawione sensu - ocenił. 

Jako przykład podał wymianę informacji o transakcjach oszukańczych, które umożliwiają bankom przeciwdziałanie i ochronę obywateli czy firm. - Istotne jest współdzielenie danych tam, gdzie jest to zgodne z prawem. To jest niezwykle istotne i potrzebna jest świadomość sytuacyjna, tj. jakie dane mamy, jaka jest ich wartość i co na ich podstawie możemy zrobić dobrego: dla kraju, społeczeństwa lub dla danego sektora - podkreślił. 

Z kolei prof. Szymon Łukasik przyznał, że dostępność danych jest jego zdaniem nawet ważniejsza niż ich jakość. Wskazał jednocześnie na bariery prawne i technologiczne w ich pozyskiwaniu.

- Paradoksalnie, w momencie, kiedy po raz pierwszy pojawiło się określenie: "dane to ropa XXI wieku", to metodologicznie nie nadążamy za postępem i nie nadążamy też prawnie. Dostępność danych nie jest rozumiana tylko i wyłącznie jako fakt, że w jednej organizacji dane powstają w różnych miejscach. To wyspy danych, o których wspomniał pan Olaf, ale także kwestia tego, że prawna możliwość wykorzystania danych jest często ograniczona. Nawet tych danych, które wydają nam się dostępne, publiczne - okazuje się po głębszej analizie - że pozyskanie ich wymaga dodatkowego działania, które generuje koszty. To z kolei opóźnia proces tworzenia modelu. Albo z drugiej strony, proces technologiczny - ocenił prof. Szymon Łukasik. 

Szymon Łukasik, dyrektor w Ośrodku Badań nad Bezpieczeństwem Sztucznej Inteligencji NASK Fot: PTWP

Marcin Krasuski z Google podkreślił rolę środowisk chmurowych w zwiększaniu dostępności i bezpieczeństwa danych.

- W dużej mierze o wartości danych świadczy to, czy one są w chmurze, czy one są w środowisku on premises. Jeżeli są ulokowane na jakimś serwerze w piwnicy, w jakimś przedsiębiorstwie, to w dużej mierze bardzo trudno jest z takich danych zrobić jakikolwiek użytek. Są słabo dostępne, nawet jeżeli są wysokiej jakości. Jeżeli te dane migrujemy do chmury, to nie dość, że są wtedy bezpieczne, to jeszcze umożliwiamy analizę semantyczną. Z takich surowych danych jesteśmy w stanie zbudować większą wartość biznesową, społeczną i opierać na tym dodatkowe usługi - stwierdził. 

Marcin Krasuski, Head of CEE Government Affairs and Public Policy w Google Fot: PTWP

Anna Korc z Digital Techies zwróciła uwagę, że sama infrastruktura danych to dopiero początek, a przewagę zdobywa ten, kto potrafi sprawnie korzystać z danych i podejmować trafne decyzje.

- Chciałabym zwrócić uwagę, że dane są "autostradą", to jest niezbędną infrastrukturą, która umożliwia nam jakikolwiek ruch. I pamiętajmy, że to nie tylko infrastruktura sprawia, że wspieramy gospodarkę. Wygrywa ten, kto potrafi z tej infrastruktury dobrze korzystać, kto potrafi podejmować właściwe decyzje. I to będzie budować przewagę kompetencyjną firm, które z tych elementów będą korzystać w codziennym funkcjonowaniu - powiedziała. 

Anna Korc, CEO, Co-founder, Digital Techies w czasie Europejskiego Kongresu Gospodarczego. Fot: PTWP

Sebastian Kondracki podkreślił, że dostępność danych jest kluczowa do podnoszenia kompetencji i budowy nowych rozwiązań, zwłaszcza w kontekście trenowania modeli AI.

- Jakość, dostępność, zgodność z prawem - to są te elementy, które muszą być zawarte. Natomiast skupiłbym się nad dostępnością, bo ona daje nam jeszcze jedną kwestię, tj. możemy podnosić kompetencje. Najtrudniejszą rzeczą podczas wdrażania dużych modeli językowych lub podczas edukacji pracowników jest właśnie dostępność danych do podnoszenia kompetencji i do budowania nowych rozwiązań - ocenił. 

Suwerenność technologiczna i konkurencyjność Europy

W dyskusji o suwerenności technologicznej paneliści podzielili się różnymi perspektywami.

Marcin Krasuski z Google postulował "otwartą suwerenność", by nie budować "murów protekcjonistycznych", a umożliwiać dostęp do najlepszych technologii z różnych źródeł, przy jednoczesnym unikaniu uzależnienia od jednego dostawcy (vendor lock-in).

Z kolei Anna Korc podkreśliła, że konkurencyjność Europy powinna opierać się na bezpieczeństwie, zaufaniu i regulacjach, a nie na ilości danych, przy czym kluczowa jest suwerenna AI bez zależności od globalnych dostawców.

Natomiast Sebastian Kondracki wskazał na istotną rolę otwartych modeli językowych, które można uruchamiać lokalnie i dostosowywać, co sprzyja budowie wiedzy i suwerenności technologicznej. Jako przykład podał Bielik AI (nad którym pracuje) oraz PLLuM. 

Sebastian Kondracki, Chief Innovation Officer, Deviniti, założyciel, SpeakLeash, współtwórca, Bielik.AI, członek Rady Przyszłości Fot: PTWP

Zdaniem prof. Szymona Łukasika, suwerenność wymaga kompetencji i lokalnych eksperymentów, przy czym z punktu widzenia Polski i Europy regulacje - takie jak AI Act (Akt o sztucznej inteligencji) - są potrzebne, by budować usługi oparte na zaufaniu. - Suwerenność zaczyna się od małych prób i eksperymentów. Regulacje generują wiedzę i transparentność - dodał. 

Prezes UODO Mirosław Wróblewski zaznaczył, że suwerenność powinna być rozumiana jako otwarta, umożliwiająca transfer danych przy zachowaniu standardów ochrony i minimalizacji ryzyka.

Dane jak paliwo dla banków

Maciej Ogórkiewicz zwrócił uwagę, że dane to od dawna "paliwo" dla banków. - W bankach codziennie podejmujemy decyzje na podstawie danych. Zmiana technologiczna i to, co daje jest wykorzystywana do budowania nowej, dostosowanej oferty dla klientów. Zwykle wymagają, aby wszystko działo się natychmiast, najlepiej jednym kliknięciem. Korzystanie z bankowości przeniosło się do internetu, a żeby robić to sprawnie i dobrze, wymaga to danych. Dane to podstawa, bo mamy agentów, modele językowe, które zmieniają sposób interakcji z klientem i będą bardziej konwersacyjne, bliższe, cyfrowe. To już się dzieje - podsumował.

Maciej Ogórkiewicz, wiceprezes zarządu, ING Bank Śląski SA Licencja: PTWP