- W jaki sposób cyfryzacja transferów społecznych, w tym wykorzystanie kart przedpłaconych, może przynieść nawet kilka miliardów złotych do budżetu państwa?
- Cyfrowe świadczenia ograniczają szarą strefę, nadużycia i koszty obsługi gotówki, jednocześnie zwiększając bezpieczeństwo wypłat oraz przejrzystość polityki społecznej państwa - przekonywali eksperci podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego.
- Czego Polska może się nauczyć z programów, które działają już w Grecji, Niemczech, we Włoszech czy w Rumunii oraz czy nasze społeczeństwo, zwłaszcza osoby starsze, jest gotowe na kolejny etap cyfryzacji świadczeń? Na te pytania odpowiadali Karolina Wawrzyniak, Director, Public Sector w Mastercard Europe oraz Marek Rozkrut, główny ekonomista EY EU & CESA.
W czasie Europejskiego Kongresu Gospodarczego w ramach bloku debat: "EEC Talks. Cyfryzacja: technologie i kompetencje jutra" eksperci: Karolina Wawrzyniak, Director, Public Sector w Mastercard Europe oraz Marek Rozkrut, główny ekonomista EY EU & CESA, kierownik Działu Ekonomistów EMEIA/EY EU & CESA Chief Economist, EMEIA Economists Unit Head dyskutowali o cyfryzacji transferów społecznych i efektywność finansów publicznych.
W ramach debaty rozmawiali o tym, dlaczego karty przedpłacone są narzędziem cyfrowym, który może zapewnić skuteczność transferów społecznych, jak to może wpływać na gospodarkę oraz jakie mogą być realne korzyści z zastosowania takiego rozwiązania. Punktem wyjścia do rozmowy był kwietniowy raport EY: "Cyfryzacja transferów społecznych w Polsce. Efekty ekonomiczno-społeczne kart przedpłaconych".
Cyfryzacja transferów społecznych i karty przedpłacone
Skala świadczeń społecznych i presja fiskalna zwiększają znaczenie efektywności wypłat, w tym dalszej ich cyfryzacji z wykorzystaniem kart - taką tezę stawiają w raporcie EY jego autorzy.
Karolina Wawrzyniak zaznaczyła, że cyfryzacja świadczeń społecznych jest obecnie szczególnie istotna, ponieważ mamy rekordowo dużo inicjatyw cyfrowych w administracji publicznej, a Polacy łatwo adaptują się do zmian.
- Powstają rozwiązania, które użytkownicy realnie lubią, a administracja coraz częściej pomaga obywatelom podnosić kompetencje cyfrowe. Ten trend cyfryzacji kolejnych usług staje się więc czymś fundamentalnym, dlatego postanowiliśmy skupić się w raporcie na cyfryzacji transferów publicznych - podkreśliła.
Karolina Wawrzyniak, Director, Public Sector w Mastercard Europe Fot: PTWPJak dodała, według Mastercard widać podobny kierunek również w innych krajach Europy, gdzie cyfryzacja świadczeń społecznych jest już wdrażana. - Przynosi to bardzo dobre efekty. Kolejny ważny powód to fakt, że system zabezpieczenia społecznego trafia do bardzo szerokiej i zróżnicowanej grupy: młodych rodzin, osób starszych oraz obcokrajowców. Zapewnienie odpowiednich sposobów transferu środków do tych wszystkich grup, z użyciem różnych kanałów, było jednym z głównych celów naszego raportu - objaśniła.
Z kolei Marek Rozkrut podał konkretne liczby: - W zeszłym roku wartość świadczeń społecznych wyniosła około 350 mld zł, czyli blisko 16 proc. PKB. W ostatnich dekadach ten udział wzrósł o około 3 p.p. PKB, głównie ze względu na program 800+ oraz 13. i 14. emeryturę. Jednocześnie Polska ma jedną z najszybciej starzejących się populacji: liczba emerytów będzie nadal rosnąć. Równolegle notujemy bardzo wysoki deficyt sektora finansów publicznych w UE: w zeszłym roku był to drugi najwyższy poziom, a w tym roku prognozowany jest najwyższy. To wszystko oznacza narastającą presję na dodatkowe świadczenia, ale też na zwiększanie ich efektywności - wyjaśnił.
Marek Rozkrut, główny ekonomista EY EU & CESA w czasie Europejskiego Kongresu Gospodarczego. Fot: PTWPWedług niego jednym z ważnych sposobów poprawy efektywności finansów publicznych jest właśnie cyfryzacja świadczeń.
- W raporcie analizujemy zarówno efekty społeczne, jak i ekonomiczne, w tym pozytywne skutki dla finansów publicznych. Celem jest to, by koszt netto transferów był jak najmniejszy, a jednocześnie generował jak największy pozytywny efekt dla gospodarki i społeczeństwa - dodał.
Karty przedpłacone jako metoda na cyfryzację płatności
Zdaniem autorów raportu, przeniesienie świadczeń na karty przedpłacone oddziałuje na gospodarkę i społeczeństwo wieloma przeanalizowanymi kanałami. Wśród nich wymienili m.in. ograniczenie szarej strefy, redukcję kosztów wypłaty świadczeń, wspieranie analiz polityki społecznej państwa czy ograniczenie nadużyć i wzrost konsumpcji krajowej.
Karolina Wawrzyniak zaznaczyła, że według Mastercard technologia jest naturalnym motorem zmian, bo na co dzień ułatwia nam życie: zarządzanie finansami, kontaktami, relacjami ze społeczeństwem.
- Ten obszar świadczeń społecznych nie może pozostać z boku zmian. Karty przedpłacone mają tu kilka kluczowych przewag. Po pierwsze bezpieczeństwo - środki na kartach są odpowiednio zabezpieczone, co ma znaczenie zarówno dla beneficjentów, jak i dla instytucji wypłacających świadczenia. Po drugie analiza danych - cyfrowy ślad transakcji pozwala lepiej projektować i modyfikować programy. Instytucja wdrażająca program może na przykład zobaczyć, czy środki są wykorzystywane pierwszego dnia miesiąca, czy dużo później. Jeżeli znacząca część środków pozostaje na kartach do końca miesiąca, może to być sygnał, że dane świadczenie nie jest tak potrzebne w obecnej formie lub wysokości - tłumaczyła ekspertka.
Jej zdaniem kolejnym argumentem są oszczędności, tj. cyfrowa dystrybucja świadczeń jest tańsza niż tradycyjne przekazy gotówkowe. Kształtowane są także pożądane zachowania, tzn. dystrybucja świadczeń na karty pozwoliłaby ograniczyć wydawanie środków społecznych, np. na alkohol. Zamiast tego byłyby przeznaczone na realny koszt utrzymania dziecka (jak to ma miejsce w przypadku 800+).
Czy Polska jest gotowa na cyfryzację świadczeń?
Polska jest w czołówce cyfrowych płatności, a Polacy nie mają problemów z wdrażaniem nowinek technologicznych. Marek Rozkrut zaznaczył, że adopcja nowych technologii w Polsce postępuje szybko, ale nadal np. około 18 proc. emerytur wypłacanych jest gotówką.
W przypadku rent – w zależności od tytułu – gotówkę wybiera od 19 do 34 proc. świadczeniobiorców, a w przypadku innych świadczeń i zasiłków około 11 proc. Cyfrowe formy płatności dominują, ale wciąż nie są powszechne, szczególnie wśród osób starszych. To z kolei wpływa na poziom inkluzywności finansowej i cyfrowej tej grupy. W raporcie wyliczamy konkretne efekty finansowe. Przykładowo: koszt pojedynczego przekazu gotówkowego realizowanego przez pocztę to prawie 20 zł. Przy obecnej skali oznacza to około 350 mln zł kosztów, które mogłyby zostać zaoszczędzone, gdyby te wypłaty zrealizować cyfrowo - wskazał.
Główny ekonomista EY EU & CESA zauważył, że cyfrowe płatności, w tym karty przedpłacone, zwiększają bezpieczeństwo i redukują ryzyko nieudanych wypłat, charakterystycznych dla obrotu gotówkowego. - Umożliwiają też lepsze monitorowanie, na co faktycznie wydawane są środki z programów społecznych i pozwalają ukierunkować je na określone cele: np. edukację, zdrowie czy potrzeby dzieci - wymienił.
Jak dodał, według szacunków EY, gdyby 60 proc. transferów społecznych było realizowanych cyfrowo, potencjał dodatkowego wzrostu gospodarczego sięgałby około 5 mld zł, czyli niecałe 0,3 proc. PKB. Przełożyłoby się to na około 3,6 mld zł dodatkowych dochodów podatkowych.
- Jednym z ważnych mechanizmów jest wypieranie szarej strefy gotówkowej. Płatności gotówką często sprzyjają nierozliczanym transakcjom, podczas gdy cyfrowe, wygodne i transparentne formy płatności istotnie ograniczają ten proceder. Przy przeniesieniu świadczeń z gotówki na formy cyfrowe potencjał ograniczenia szarej strefy szacujemy na około 8 mld zł, co generuje blisko 2 mld zł dodatkowych dochodów dla sektora finansów publicznych - stwierdził.
Państwa, które przetarły szlaki
Rozmówcy podali przykłady innych państw, gdzie wprowadzono już programy mające na celu cyfryzację transferów społecznych. Wśród nich znalazła się Grecja, Włochy, Niemcy czy Rumunia.
W każdym z tych krajów kluczowy był dialog z sektorem publicznym. Najpierw pojawiała się jasno zdefiniowana potrzeba - np. utrzymania środków w gospodarce krajowej albo ograniczenia spożycia alkoholu, a dopiero potem rozmowa z dostawcami technologii, jak te cele zrealizować. Przykładowo w Niemczech funkcjonuje program dla obcokrajowców, w którym zapewnia się, że środki z transferów socjalnych pozostają w krajowym obiegu gospodarczym. W Rumunii, we współpracy z Komisją Europejską, po pandemii COVID-19 uruchomiono program dla najuboższych, w którym środki dystrybuowane są na kartach, a płatność np. w miejscach sprzedających alkohol jest zablokowana - wymieniła Karolina Wawrzyniak.
Jak podkreśliła, celem ustawodawcy było m.in. ograniczenie szarej strefy i zapewnienie, że od wskazanych środków będą odprowadzane podatki. - Tak rozumiemy rolę takich podmiotów jak Mastercard czy EY jako partnerów dla administracji publicznej. Technologia zmienia się bardzo szybko, więc musimy ze sobą rozmawiać, żeby wykorzystać pełen potencjał i maksymalizować korzyści dla obywateli - podsumowała.
Natomiast Marek Rozkrut stwierdził, że cyfryzacja świadczeń wymaga odpowiedniego zaplecza infrastrukturalnego: rozwoju sieci akceptacji płatności, dostępności narzędzi, ale też upowszechnienia usług bankowych. - Karty płatnicze zwykle wymagają rachunku bankowego, co może być barierą dla części osób, a więc tu karty przedpłacone, które nie wymagają konta, mogą być ważnym narzędziem włączania wykluczonych finansowo do świata cyfrowego. Na tle Grecji, Rumunii, Hiszpanii, Niemiec czy Włoch, Polska nie ma się czego wstydzić - ocenił.
Według niego w wielu obszarach, np. pod względem infrastruktury płatniczej czy liczby urządzeń akceptujących płatności jako państwo jesteśmy na podobnym poziomie jak kraje „starej Unii”.
- W niektórych wskaźnikach nawet je wyprzedzamy. Bariery, które u nas występują, zwłaszcza wśród osób starszych, są podobne do tych obserwowanych w innych krajach, gdzie takie programy już wdrożono. Dlatego uważamy, że potencjał i gotowość Polski do dalszej cyfryzacji transferów społecznych są realne - zakończył dyskusję.
