Nawarstwia się groźny problem. Firmy odpuszczają sprawy sądach

• Pełna informatyzacja sądownictwa gospodarczego mogłaby przyspieszyć procedury i sprawić, że wyroki zapadałyby zdecydowanie szybciej.
• Obecna sytuacja oznacza, że konstytucyjne prawo do szybkiego i sprawiedliwego wyroku sądowego tak naprawdę nie działa.
• Warto mieć na uwadze, że nie uda się przeprowadzić kluczowym polskich projektów, czyli budowy elektrowni jądrowej, Portu Polska, farm wiatrowych na morzu i inwestycji infrastrukturalnych bez sporów gospodarczych.
• Powyższe wątki były podejmowane przez panelistów debaty "Sądownictwo gospodarcze" w trakcie XVIII Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach (EEC).

Dla bezpiecznego i sprawnego funkcjonowania całego państwa działalność sądownictwa, a w tym sądownictwa gospodarczego nabiera szczególnego znaczenia.

Posłanka Koalicji Obywatelskiej Barbara Dolniak. Fot: PTWP / PTWP

- Ze swej strony uważam, że dyskusja nad sądownictwem gospodarczym powinna zawierać założenie, że nie zależy nam na zmianie konkretnego przepisu, ale na tym jak zmienimy widzenie wymiaru sprawiedliwości. Wiele etatów czeka na sędziów, aż zmienią się reguły praworządności, aby mogli zająć z nominacji poszczególne stanowiska. To jest bardzo ważne dla ilości orzekających sędziów - stwierdziła posłanka Koalicji Obywatelskiej Barbara Dolniak.

Sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie i profesor Uczelni Łazarskiego Aneta Łazarska. Fot: PTWP / PTWP

- W metodologii pracy brytyjskiego sędziego, na pierwszym miejscu jest napisana sentencja, że "czas to pieniądz". Dla przedsiębiorców sądy gospodarcze mają ogromne znaczenie. Przedsiębiorca bowiem płaci dwukrotnie, najpierw płaci za nierzetelność swojego kontrahenta, który spóźnia się z płaceniem, albo wręcz unika uregulowania płatności. Następnie celowo dochodzi do przedłużenia, przewlekania procesu. Dlaczego się tak dzieje, ponieważ w naszą procedurę wpisana jest systemowa przewlekłość, która umożliwia takie prowadzenie procesu, aby on trwał dziesięć, a nawet więcej lat - powiedziała sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie i profesor Uczelni Łazarskiego Aneta Łazarska.

Wielu przedsiębiorców rezygnuje z dochodzenia swoich roszczeń

W 2024 r. została przeprowadzona przez Najwyższą Izbę Kontroli kontrola dotycząca przewlekłości postępowań sądowych. W badaniu ankietowym wzięło udział około 10 proc. sędziów i kilkuset przedsiębiorców.

Wnioski są takie, że na sprawność postępowań wpływa bezpośrednio sytuacja kadrowa w sądach. Przy czym ona jest zależna od lokalizacji sądu. Sądy warszawskie są obecnie na granicy technicznej wytrzymałości. Ma to także  znaczenie w sytuacji długotrwałej nieobecności sędziów. Wówczas terminy rozpraw wyznaczane są za kilka, a nawet kilkanaście miesięcy.

Prezes Najwyższej Izby Kontroli Mariusz Haładyj. Fot: PTWP / PTWP

Przedsiębiorcy zwracali uwagę na to, co bardziej jest skutkiem niż przyczyną. 60 procent spośród z tych, którzy wzięli udział w ankiecie, wskazywało na to, że z powodu przewlekłości postępowań rezygnują z dochodzenia swoich roszczeń. Przekładając na rachunek ekonomiczny mamy szacunek, ile długów nie jest spłacanych i ilu dłużników, w sensie cywilnym, pozostaje bezkarnych. Przy czym można przyjąć, że cześć osób działa cynicznie i zakłada, że po prostu dług nie zostanie wyegzekwowany - stwierdził prezes Najwyższej Izby Kontroli Mariusz Haładyj.

NIK planuje przeprowadzić też w sądach kontrole dotyczące wdrażania systemów informatycznych, sprawdzić, czy cyfryzacja prowadzona jest w sposób planowany, zorganizowany i skoordynowany. Może przy okazji sprawdzić, czy tworzenie kolejnych wewnętrznych systemów pozwala na wymianę danych, czy następuje jakaś poprawa funkcjonalności sądownictwa. 

Uczestnicy debaty zwrócili uwagę, że przewlekłość postępowania, długie oczekiwanie na wyrok, jest elementem oceny ryzyka prawnego. Bardzo wielu inwestorów, którzy przychodzą do Polski z zagranicy, jak robią audyt tego co ich czeka, nie chcą tego ryzyka zaakceptować. 

Członek zarządu Pracodawców RP Robert Draba. Fot: PTWP / PTWP

- Sprawą o kapitalnym znaczeniu jest fakt, że wielu przedsiębiorców nie decyduje się na pójście do sądu ponieważ wie, że uzyskanie wyroku za np. 5 czy 7 lat jest po prostu całkowicie bezprzedmiotowe. Biorąc pod uwagę dzisiejszą sytuację na rynku prawnym, ja swoim klientom doradzam aby nie szli do sądu - powiedział członek zarządu Pracodawców RP Robert Draba.

- To co mamy zapisane w konstytucji, czyli prawo do sądu, do sprawiedliwego i szybkiego wyroku, nie działa. Prawo w tej kwestii w istotny sposób jest ograniczone - dodał.

- Postępowania gospodarcze to w dużej mierze pieniądze, które są dla naszego kraju bardzo ważne. Przyspieszenie postępowań to duży zastrzyk darmowej gotówki dla całego państwa. Szybciej są bowiem ściągane podatki, szybciej pieniądz krąży w gospodarce. Łatwiej zarabiać, łatwiej funkcjonować, a my grzęźniemy gdzieś w środku pomiędzy procedurami w postępowaniach gospodarczych. Sędzia zaś staje się urzędnikiem, który musi gromadzić dokumenty, dbać o prawidłowy przebieg, a nie podejmować decyzje procesowe - zauważył prezes Krajowej Rady Radców Prawnych Włodzimierz Chróścik.

Prezes Krajowej Rady Radców Prawnych Włodzimierz Chróścik. Fot: PTWP / PTWP

Sądy gospodarcze działają w Polsce w formacie sprzed 35 lat

Kluczem do usprawnienia działań sądów może być cyfryzacja. W przypadku postępowań dotyczących spraw gospodarczych ma to kapitalne znaczenie.

Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej Przemysław Rosati. Fot: PTWP / PTWP

- Sądy gospodarcze rozpoczęły pracę w Polsce w formacie lat dziewięćdziesiątych. Mamy teraz 2026 r. i my dalej w tych samych formatach funkcjonujemy. Świat się zmienił, była jeszcze pandemia COVID-19. Cztery, może pięć lat temu zwróciłem się do ówczesnego wiceministra sprawiedliwości, aby wprowadzić doręczenia elektroniczne, dwustronną komunikację: pełnomocnik - sąd. I proszę sobie wyobrazić, że 1 marca tego roku sprawy cywilne, a 1 lipca sprawy karne zostaną objęte takim rozwiązaniem. Pięć lat czekania na prostą rzecz. W tym tempie my się w życiu nie zinformatyzujemy - stwierdził prezes Naczelnej Rady Adwokackiej Przemysław Rosati.

- My nie doceniamy tego co dzieje się obecnie w sądownictwie gospodarczym. W Prokuratorii Generalnej są sprawy trwające od 2012 roku dotyczące Euro 2012 i to są sprawy w I instancji - zastrzegł prezes Prokuratorii Generalnej RP Marek Miller.

Pprezes Prokuratorii Generalnej RP Marek Miller. Fot: PTWP / PTWP

- To, o czym jest mowa podczas EEC w Katowicach, czyli elektrownia atomowa, CPK, inwestycje w offshore, inwestycje drogowe, one nie powiodą się, gdy nie będzie działało sprawne sądownictwo gospodarcze. Nie uda nam się przeprowadzić tych inwestycji bez sporów gospodarczych. Teraz, ale także za wiele lat będziemy ponosili konsekwencje tego co się dzieje w sądach gospodarczych - podsumował Marek Miller.