Zmienia się finansowanie efektywności energetycznej. W nowej perspektywie UE to oni będą wygrani

• Polska dokonała przełomu w efektywności wykorzystania energii, co można jeszcze poprawić - ocenił Jacek Kostrzewa, prezes KAPE, podczas debaty "Efektywność energetyczna", jaka odbyła się w trakcie Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach.
• Debata potwierdziła tę tezę, pokazując m.in. obszary poprawy efektywności energetycznej, o czym mówiła Magdalena Bezulska, prezes zarządu, dyrektorka generalna w Veolia term.
• Dorota Zawadzka-Stępniak, prezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, zapowiedziała, iż w programach realizowanych przez fundusz będzie coraz mniej dotacji.
• W debacie "Efektywność energetyczna" wzięli także udział: Monika Bryl, wiceprezes zarządu Katowickich Inwestycji; Marek Marchewka, Services Sales Director Poland w Schneider Electric; Sebastian Skała, dyrektor biznesu systemów napędowych dla ABB w Polsce.

Jacek Kostrzewa, prezes zarządu Krajowej Agencji Poszanowania Energii (KAPE), podczas debaty "Efektywność energetyczna", którą prowadził w trakcie XVIII Europejskiego Kongresu Gospodarczego, ocenił, że Polska przez ostatnie 35 lat transformacji dokonała przełomu w efektywności wykorzystania energii.

- Całkowite zużycie energii wzrosło mniej więcej dwukrotnie, a PKB piętnastokrotnie. Skala tej zmiany jest naprawdę niebotyczna, co nie znaczy, że więcej nie da się zrobić. Nadal bardzo dużo da się zrobić i jeszcze ten efekt pogłębić - komentował Jacek Kostrzewa.

Jacek Kostrzewa, prezes zarządu Krajowej Agencji Poszanowania Energii. Fot. PTWP

Debata potwierdziła tę tezę, pokazując m.in. obszary poprawy efektywności energetycznej, prowadzące do tego drogi i nachodzące zmiany w zasadach finansowania programów, m.in. poprawy efektywności energetycznej, realizowanych przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. 

Pięć głównych kierunków poprawy efektywności energetycznej według ciepłowników 

Magdalena Bezulska, dyrektorka generalna, prezeska zarządu w Veolia term, działającej w małych i średnich miastach, stwierdziła, że  doświadczenie firmy wskazuje na pięć głównych kierunków poprawy efektywności energetycznej, optymalizacji wykorzystania energii.

Wskazane przez Magdalenę Bezulską obszary poprawy efektywności energetycznej to integracja OZE z systemami ciepłowniczymi, rozwój kogeneracji gazowej, modernizacja sieci ciepłowniczych w celu ograniczenia strat, wykorzystanie ciepła odpadowego oraz zastosowanie automatyzacji i digitalizacji do efektywniejszego zarządzania systemami ciepłowniczymi. 

Magdalena Bezulska, dyrektor generalny, prezes zarządu Veolii term. Fot. PTWP

Warto zwrócić uwagę na podkreślone przez nią znaczenie lokalnych synergii, rozwiązań na styku systemów ciepłowniczych i różnego rodzaju przedsiębiorstw. 

- Dlatego, że jak się okazuje, jest dużo takich miejsc, gdzie energia po prostu jest niewykorzystywana i można by było ją zagospodarować, również zintegrować, na przykład z systemem ciepłowniczym. Dla  przykładu, od dziesięciu lat grzejemy Miasteczko Śląskie gazami poprodukcyjnymi z huty cynku w Miasteczku Śląskim - poinformowała Magdalena Bezulska. 

Konkretne przykłady lokalnych synergii, których podała więcej, są cenne; podobnie jak wymiana doświadczeń pomiędzy podmiotami o zróżnicowanych rodzajach własności. 

Monika Bryl, wiceprezeska zarządu firmy Katowickie Inwestycje, mającej trzy oczyszczalnie ścieków, m.in. wskazała, że w Katowicach obszarem do wymiany doświadczeń w realizacji inwestycji związanych z zieloną energią jest od 2023 r. Katowicki Klaster Energii.

Monika Bryl, wiceprezeska zarządu Katowickich Inwestycji. Fot. PTWP

- Jest to niesamowite forum wymiany doświadczeń, początkowo  pomiędzy podmiotami miejskimi, a dzisiaj już z partnerami prywatnymi, których doświadczenie dużo wnosi do naszego klastra - zaznaczyła.

Monika Bryl mówiła, że wskazany klaster to nie tylko forum wymiany doświadczeń, ale również konkretne działania.

- Jesteśmy na etapie realizacji projektów i myślimy o spółdzielni energetycznej. Od końcówki zeszłego roku jest zielone światło,  żeby również w miastach powstawały spółdzielnie energetyczne - tłumaczyła. Zwróciła także uwagę na rozwiązania unijne kierujące firmy zarządzające oczyszczalniami ścieków w stronę samodzielności energetycznej. 

Przygotowanie do poprawy efektywności energetycznej najlepiej zacząć od audytu energetycznego 

Marek Marchewka, Services Sales Director Poland w Schneider Electric, zaznaczył, że przygotowanie do poprawy efektywności energetycznej zawsze zaczyna się od audytu energetycznego. 

Podał, że Schneider Electric opublikował dotyczący Polski raport „Ślepa strefa transformacji”, który pokazał, iż blisko 52 proc. przedsiębiorców, zarządów nie do końca wie, na co zużywa energię. 

Marek Marchewka, Services Sales Director Poland w Schneider Electric. Fot: PTWP

- Systemy do zarządzania energią, systemy automatyki budynkowej to są narzędzia, które budują elastyczność i bezpieczeństwo w zakładach, w przedsiębiorstwach prywatnych, publicznych - komentował Marek Marchewka. 

Zauważył, iż w związku z tym, że infrastruktura sieciowa w Polsce zmienia się pod kątem instalacji OZE, będzie wiązało się to z utratą "pewnej stabilności i sztywności sieci". Ocenił, że pojawią się problemy z jakością energii elektrycznej.

- Każda utrata procesu, każda godzina przestoju w zakładzie generuje ogromne koszty, które musimy przeliczyć na straty surowca czy na straty ponownego odbudowania procesu. To również są ważne elementy efektywności energetycznej - konstatował Marek Marchewka.

Sebastian Skała, dyrektor biznesu systemów napędowych dla ABB w Polsce Fot. PTWP

Uczestnicy debaty zwracali też uwagę na to, że potencjalnie dużym obszarem poprawy efektywności energetycznej może być użytkowany park maszynowy. 

Sebastian Skała, dyrektor biznesu systemów napędowych dla ABB w Polsce, wskazał, że jeżeli chodzi o zużycie energii, o sposób jej  wykorzystania, to z analiz ABB wynika, że 60-70 proc. energii wykorzystanej przez przemysł globalnie przypada na maszyny wirujące, czyli silniki.

- Można estymować, że około 45 proc. całej energii elektrycznej, którą wytworzyliśmy na świecie, zużywa się właśnie tutaj - komentował.

Jak podał, silniki przechodzą duże zmiany od 20-25 lat, bo wcześniej nikt za bardzo się nie przejmował takim pojęciem, jak efektywność energetyczna w silniku.

Panelista zwrócił także uwagę na alternatywne źródła energii. - Pięć lat temu opowiadaliśmy o przykładzie współpracy z PESĄ, z którą  opracowaliśmy wspólnie lokomotywę napędzaną wodorem. Natomiast w tym roku realizujemy też wspólnie z PESĄ projekt wodorowego pasażerskiego zespołu trakcyjnego - wyjaśnił Sebastian Skała.

Rekordowy budżet NFOŚiGW. Większość środków na transformację niskoemisyjną i poprawę jakości powietrza

Obydwa wskazane projekty wodorowe zostały dofinansowane przez NFOŚiGW, który - jak wskazała jego prezes Dorota Zawadzka-Stępniak - w tym roku ma rekordowy budżet wynoszący 37 mld zł.

- Około 80 proc. środków to są środki dedykowane szeroko pojętej transformacji niskoemisyjnej i poprawie jakości powietrza. W naszej strategii odpowiadamy na potrzeby gospodarki, rynku, tworzenia zielonych miejsc pracy - komentowała Dorota Zawadzka-Stępniak.

Opowiadała, że Europejski Bank Inwestycyjny, który akceptuje programy NFOŚiGW w ramach Funduszu Modernizacyjnego, dał po aplikacji z marca 2026 roku zielone światło na pięć programów.

Dorota Zawadzka-Stępniak, prezes zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Fot. PTWP

Trzy z tych programów dotyczą poprawy efektywności energetycznej i mają być uruchamiane w III-IV kwartale 2026 roku. Dla przykładu, jeden z nich dotyczy budynków wielorodzinnych na terenach wiejskich, a pod tą nazwą kryją się przede wszystkim budynki tzw. popegeerowskie. 

Dorota Zawadzka-Stępniak zwróciła uwagę, iż w programach realizowanych przez NFOŚiGW - nie tylko tych dotyczących efektywności energetycznej - będzie  coraz mniej środków dotacyjnych. 

- Dla kompleksowych projektów, naprawdę uwzględniających wiele aspektów zapewniamy wysokie dotacje. Natomiast staramy się i promujemy wszystkimi możliwymi kanałami rozwiązania oparte o ESCO/EPC. Nie mam żadnych wątpliwości, często to mówię naszym beneficjentom, że ci, którzy nauczą się robić projekty w ESCO, przejdą pierwsze projekty pilotażowe, będą wygrani w nowej perspektywie finansowej Unii Europejskiej - komentowała Dorota Zawadzka-Stępniak.

Umowy EPC (ang. Energy Performance Contracting) to umowy z gwarancją oszczędności, zakładające zwrot kosztów inwestycji bezpośrednio z zaoszczędzonych kosztów energii. Projekty EPC są typowo przygotowywane przez przedsiębiorstwa usług energetycznych ESCO (ang. Energy Saving Company lub Energy Service Company).