Kryzys dotknął wszystkich. Trójmorze przestało ścigać Zachód

Inicjatywa Trójmorza, która powstała w 2015 roku, ma stanowić dla państw Europy Środkowo-Wschodniej mechanizm napędowy, mający pozwolić pokonać zapóźnienia wynikające z trudnej historii tego regionu, który stracił dekady rozwoju.

• Całkowita liczba ludności tego regionu to 112 mln mieszkańców, co stanowi 1/3 populacji całej Unii Europejskiej. Jednocześnie PKB wszystkich państw Inicjatywy Trójmorza składa się na zaledwie 19 proc. produktu krajowego brutto całej Unii Europejskiej.
• Rozwój państw Trójmorza, który był procesem stabilnym, zachwiał się wraz z kryzysem związanym z wojną na Ukrainie, który oddziałuje negatywnie na wszystkie gospodarki państw Inicjatywy Trójmorza.
• Tematyce tej poświęcona będzie debata "Inicjatywa Trójmorza - idea i współpraca", którą 24 kwietnia zaplanowano na Europejskim Kongresie Gospodarczym w Katowicach.

Inicjatywa Trójmorza rozciąga się na 12 państw Europy Środkowo-Wschodniej: Estonię, Łotwę, Litwę, Polskę, Czechy, Słowację, Węgry, Austrię, Słowenię, Chorwację, Rumunię i Bułgarię. Całkowita liczba ludności tego regionu to 112 mln mieszkańców, co stanowi 1/3 populacji całej Unii Europejskiej. Jednocześnie PKB wszystkich państw Inicjatywy Trójmorza składa się na zaledwie 19 proc. produktu krajowego brutto całej Unii Europejskiej.

Ostatnie trzy dekady były okresem intensywnego wzrostu dla państw Inicjatywy Trójmorza

Warto jednak zwrócić uwagę na trendy związane ze wzrostami PKB w państwach Trójmorza, które przez ostatnie trzy dekady, w okresie transformacji gospodarczej, były w większości państw regionu wyższe o 1,5 proc. wobec największej gospodarki UE, jaką są Niemcy. Takie tempo wzrostu powinno prowadzić do sukcesywnego umacniania się gospodarek państw Trójmorza wobec głównych partnerów zachodnich. - Do powszechnej świadomości nieczęsto przedostaje się fakt, że Trójmorze jest jednym z najszybciej rozwijających się regionów świata, biorąc pod uwagę już osiągnięty poziom rozwoju. Kraje Trójmorza w ostatnich dwóch-trzech dekadach podążały podobną ścieżką konwergencji jak „tygrysy azjatyckie”, choć jest to ścieżka o nieco niższym nachyleniu. Kilka krajów notuje dynamiki wydajności podobne do Japonii z lat 70. czy 80., co dotyczy szczególnie krajów bałtyckich, Słowacji i do pewnego stopnia Polski. Inne kraje rosły wolniej, choć po wejściu do Unii Europejskiej zaczęły nadrabiać zaległości - dotyczy to szczególnie Rumunii, a pozytywne trendy widać ostatnio również w Chorwacji - czytamy w raporcie BGK.

Państwa Inicjatywy Trójmorza zachowując takie tempo wzrostu, powinny doprowadzić do wzrostu PKB w regionie o 35 proc. do 2030 r. w porównaniu z 2018 r. Na inwestycje infrastrukturalne powinno zostać przekazane 1,1 bln euro w dekadzie do 2030 r. Z kolei udział finansowania rynkowego w inwestycjach infrastrukturalnych powinien wzrosnąć z obecnych 33 proc. do 60 proc. w aktualnej dekadzie.

Wojna na Ukrainie oraz pandemia COVID-19 wyhamowały tempo wzrostu państw Trójmorza

Rozwój państw Trójmorza, który był procesem trwałym, zachwiał się wraz z kryzysem związanym z wojną na Ukrainie, który oddziałuje negatywnie na wszystkie gospodarki państw Inicjatywy Trójmorza. Według prognoz na 2023 rok najwyższy wzrost PKB nastąpi w Rumunii (1,8 proc.) oraz Bułgarii (1,1 proc.). W Polsce wzrost PKB jest szacowany na 0,7 proc., a najniższy odnotują Czechy i Węgry (0,1 proc.). Z kolei wzrost PKB dla Niemiec szacowany jest na poziomie 0,2 proc. w 2023 roku.

To spowolnienie jest bardzo odczuwalne w regionie państw Trójmorza, jeśli weźmiemy pod uwagę, że jeszcze w 2019 roku państwa Europy Środkowo-Wschodniej odnotowywały wzrosty PKB kilkuprocentowe. W 2019 roku PKB Estonii wzrósł o 5,0 proc., Polski - 4,7 proc., Węgier - 4,6 proc., Litwy - 4,3 proc., Rumunii - 4,1 proc., Bułgarii - 3,7 proc., Słowenii - 3,2 proc. Z kolei wzrost PKB Niemiec w 2019 r. wyniósł jedynie 1,1 proc. To spowolnienie gospodarcze jest odczuwalne w całej Europie, jednakże biorąc pod uwagę zapóźnienia krajów Inicjatywy Trójmorza, spadek wzrostu PKB wobec Niemiec, który w większości przypadków państw jest odczuwalny, wyrównywanie dysproporcji pomiędzy państwami Europy Środkowo-Wschodniej i Zachodniej będzie procesem dłuższym, niż oczekiwano przed kryzysem roku 2022.

Jak Trójmorze może przyciągać inwestorów zagranicznych w dobie spowolnienia?

Rozwój państw Trójmorza jest zróżnicowany. W klasyfikacjach międzynarodowych niektóre kraje regionu są traktowane już jako rozwinięte, inne jako wschodzące. Austria jest bezwzględnie w pierwszej grupie. Międzynarodowy Fundusz Walutowy zalicza do krajów rozwiniętych również Czechy, Słowację, Słowenię i kraje bałtyckie. Z kolei Bank Światowy dodaje do tej grupy jeszcze Polskę, Węgry i Chorwację. Natomiast dla inwestorów na rynku finansowym region wciąż (oprócz Austrii) jest bardziej rynkiem wschodzącym niż rozwiniętym.

Jednakże pomimo tych różnic rozwojowych wspólną cechą wszystkich państw jest ich zakotwiczenie w Unii Europejskiej, co z perspektywy inwestorów stanowi ważny element dla bezpieczeństwa inwestowania.

Państwa Trójmorza będą musiały postawić głównie na wzrost konkurencyjności swoich gospodarek, który powinien polegać na wzmocnieniu infrastruktury cyfrowej, która jest wpisana do priorytetów tej inicjatywy. Potężny plan inwestycji zarówno w infrastrukturę, jak i energetykę państw Trójmorza będzie wymagał również zmiany struktury finansowania, która obecnie w 55 proc. składa się z finansowania publicznego, na model istniejący w tzw. „starej UE”, gdzie 65 proc. wszystkich inwestycji pochodzi z sektora prywatnego.

Ten proces może być obecnie utrudniony poprzez planowane inwestycje w odbudowę Ukrainy, które będą wymagały miliardowych nakładów pochodzących z wielu źródeł. Jednocześnie sam proces odbudowy Ukrainy może stanowić szansę dla firm z regionu Inicjatywy Trójmorza, z którą Kijów jest stowarzyszony jak „partner uczestniczący”, nie będąc jednocześnie formalnym jej członkiem.