Startują fundusze europejskie dla Polski. Za chwilę ruszają pierwsze konkursy

W nowej perspektywie finansowej UE zmieniły się priorytety. Mniej środków na infrastrukturę, a więcej na ochronę środowiska, badania i rozwój oraz na przekwalifikowanie pracowników.

• W unijnej perspektywie budżetowej 2021-2027 do Polski trafi 76 mld euro, z których ok. 56 proc. zostanie wykorzystanych w programach na poziomie krajowym. W ramach 16 programów regionalnych województwa otrzymają 33,5 mld euro - to 44 proc. całej alokacji dla naszego kraju.
• Pierwsze nabory do programów krajowych z budżetu UE 2021-2027 ruszą na przełomie I i II kwartału 2023 r., a do programów regionalnych - w II kwartale br.
•  Wśród programów centralnych najszybciej zostaną uruchomione środki z Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Łączna kwota na nabory projektów w ramach tego programu w 2023 r. to prawie 4,7 mld euro.
• Programy i środki UE dla Polski - związane z nimi oczekiwania i obawy będą przedmiotem debat w ramach EEC Trends (6 lutego, trwa rejestracja), a w dniach 24-26 kwietnia problematyka ta pojawi się w programie XV Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach. Zapraszamy.

Nabory projektów ruszą w pierwszym kwartale 2023 r. Trwają już przygotowania do pierwszych konkursów na dofinansowanie projektów w ramach unijnej perspektywy budżetowej 2021-2027, w ramach której do Polski trafi 76 mld euro. 56 proc. tej kwoty ma zostać wykorzystanych w programach realizowanych na poziomie krajowym, a 44 proc. będzie rozdysponowane poprzez programy regionalne.

W porównaniu do poprzedniej perspektywy finansowej UE (2014-2020) zmieniły się unijne priorytety. Mniej środków zostanie przeznaczonych na infrastrukturę, a więcej na ochronę środowiska, badania i rozwój oraz wsparcie w zakresie przekwalifikowania pracowników w tych sektorach, których rozwój jest dla UE najważniejszy.

- Pierwsze nabory do programów krajowych z budżetu UE 2021-2027 ruszą na przełomie I i II kwartału br., a do programów regionalnych - w II kwartale 2023 r. - zapowiedział minister funduszy i polityki regionalnej Grzegorz Puda.

Poinformował, że do Polski wpłynęły już zaliczki na realizację wszystkich programów krajowych i regionalnych na łączną kwotę ok. 1,09 mld euro (ok. 5,1 mld zł). Cała pula funduszy została rozdzielona na programy krajowe oraz 16 programów regionalnych.

Programy operacyjne na poziomie krajowym. Nowoczesna gospodarka to priorytet

Poniżej najważniejsze programy, które będą realizowane na poziomie krajowym w unijnej perspektywie 2021-2027, wraz z alokacją środków zatwierdzonych na ich realizację.

• Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS) - 24 mld euro,

• Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) - 7,9 mld euro,

• Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS) - 4 mld euro,

• Fundusz Sprawiedliwej Transformacji (FST) - 3,85 mld euro (dla 5 województw),

• Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW) - 2,65 mld euro,

• Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC) - 2 mld euro,

• Inne - 1,76 mld euro.

Wśród programów centralnych najszybciej zostaną uruchomione środki z Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Łączna kwota na nabory projektów w ramach tego programu w 2023 r. sięga prawie 4,7 mld euro, czyli ok. 21 mld zł. Stanowi to ok. 60 proc. całego budżetu przeznaczonego na realizację tego programu w obecnej perspektywie finansowej.

- Już w lutym br. w ramach programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki będzie można aplikować o środki na działalność innowacyjną. Pierwsze konkursy będą dotyczyć uruchomienia środków dla przedsiębiorców w ramach konkursów na projekty modułowe w ścieżce SMART - zapowiedział 16 stycznia Grzegorz Puda.

17 stycznia Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej opublikowało Szczegółowy Opis Priorytetów (SZOP) Programu Operacyjnego Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki na lata 2021-2027.

Liczący 140 stron dokument określa między innymi typy projektów, które mogą zostać dofinansowane ze środków FENG oraz wskazuje jakie podmioty mogą ubiegać się o wsparcie. Opis informuje również o poziomie dofinansowania oraz warunkach uzyskania wsparcia.

Z kolei 20 stycznia opublikowany został cały harmonogram naborów w programie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) na 2023 rok.

Skorzystają firmy, organizacje badawcze oraz instytucje wspierające biznes

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej zwraca uwagę, że program FENG oferuje bogatą paletę konkursów adresowanych do wszystkich uprawnionych, czyli między innymi do firm, organizacji badawczych oraz instytucji wspierających biznes.

- Nabory będą dotyczyły wszystkich obszarów, jakimi objęty jest ten program, w tym transformacji cyfrowej oraz innowacyjnych projektów, które przyczyniają się do rozwoju polskiej gospodarki - zaznacza Puda.

Poniżej trzy kluczowe priorytety w programie FENG 2021-2027:

• wsparcie dla przedsiębiorców,

•  środowisko sprzyjające innowacjom; cele tych priorytetów: wspieranie innowacyjnej i inteligentnej transformacji gospodarczej oraz regionalnej łączności cyfrowej,

• zazielenienie przedsiębiorstw; cele: bardziej przyjazna dla środowiska, niskoemisyjna i przechodząca w kierunku gospodarki zeroemisyjnej oraz odporna Europa dzięki promowaniu: czystej i sprawiedliwej transformacji energetycznej, zielonych i niebieskich inwestycji, gospodarki o obiegu zamkniętym, łagodzenia zmian klimatu i przystosowania się do nich.

16 programów regionalnych: znamy koty, cele w ustaleniach. Przoduje Opolszczyzna 

W najnowszej perspektywie budżetowej UE regiony będą zarządzały pulą środków wynoszącą ok. 33,5 mld euro, co stanowi 44 proc. całej alokacji przeznaczonej dla Polski. Środki te wesprą między innymi przedsiębiorczość, rynek pracy, badania, zadbają o dobry klimat i środowisko, poprawią dostępność transportową.

Komisja Europejska zatwierdziła 16 programów regionalnych dla Polski ramach Funduszy Europejskich 2021-2027 dla: 

Kujaw i Pomorza - 1,84 mld euro

Lubuskiego - 0,91 mld euro

Podlaskiego - 1,3 mld euro

Pomorza - 1,75 mld euro

Świętokrzyskiego - 1,46 mld euro

Pomorza Zachodniego - 1,69 mld euro

Dolnego Śląska - 2,31 mld euro

Łódzkiego - 2,74 mld euro

Małopolski - 2,69 mld euro

Śląskiego  - 5,14 mld euro

Wielkopolski  - 2,15 mld euro

Warmii i Mazur  - 1,79 mld euro

Lubelskiego  - 2,43 mld euro

Mazowsza - 2,1 mld euro

Podkarpacia - 2,27 mld euro

Opolskiego - 0,97 mld euro

Programy regionalne Funduszy Europejskich w perspektywie 2021-2027 dla poszczególnych województw to najważniejsze, ale zarazem najbardziej ogólne dokumenty na obecnym etapie. Stanowią punkt wyjścia dla tworzenia kolejnych materiałów, które w najbliższym czasie będą lub już są konsultowane, upubliczniane, a następnie zostaną wdrażane.

Chodzi m.in. o Szczegółowe Opisy Osi Priorytetowych (SZOP). Określą, między innymi, jakie zadania będą mogli realizować beneficjenci w ramach poszczególnych działań, ale też sprecyzują, kto będzie mógł stać się beneficjentem. 

Kolejne samorządy województw uchwalają harmonogramy naborów wniosków o dofinansowanie przedsięwzięć w ramach Funduszy Europejskich 2021-2027. Taki plan ma już m.in.  Opolszczyzna. Obejmuje projekty, które będą zgłaszane od marca 2023 r. do drugiego kwartału roku 2024 r.

Aktywizacja zawodowa, innowacyjność przedsiębiorstw, infrastruktura drogowa, kształcenie ustawiczne - to wybrane typy projektów, o których dofinansowanie z Funduszy Europejskich 2021-2027 będzie można ubiegać się w woj. opolskim już w marcu 2023 roku.

Fundusz Sprawiedliwej Transformacji. Najwięcej trafi woj. śląskiego. Trzeba się spieszyć

W ramach programów regionalnych wdrażanych w perspektywie finansowej na lata 2021-2027, pięć województw (śląskie, małopolskie, wielkopolskie, dolnośląskie i łódzkie) w swoich budżetach będzie posiadać również środki finansowe, które pochodzą z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji (FST).

Łącznie z tej puli wymienione województwa otrzymają - między innymi na zagospodarowanie terenów poprzemysłowych - 3,85 mld euro. Najwięcej trafi woj. śląskiego (2,1 mld euro).

O ile pieniądze z funduszu spójności można wykorzystywać na realizację projektów do końca 2029 r., to środki w ramach Funduszu Sprawiedliwej Transformacji tylko do końca 2026 roku. Pieniądze z FST, które nie zostaną wydane do 2026 roku, przepadną. 

- To oznacza, że urzędy marszałkowskie (jako instytucje zarządzające programami regionalnymi - red.) w pierwszej kolejności powinny zagospodarowywać właśnie pieniądze w ramach Funduszu Sprawiedliwej Transformacji - zaznacza wiceminister funduszy i polityki regionalnej Małgorzata Jarosińska-Jedynak.

Pierwsze konkursy na dofinansowanie projektów w ramach FST powinny ruszyć w II kwartale 2023 roku.

Kiedy skorzystamy z pieniędzy KPO? To gra o wysoką stawkę

Niezależnie od przygotowań do naborów projektów wspófinansowanych ze środków europejskich zatwierdzonych dla Polski w ramach funduszy strukturalnych oraz polityki spójności (wspomniane 76 mld euro) w perspektywie 2021-2027, trwa dyplomatyczna batalia o uruchomienie unijnych dotacji oraz pożyczek w ramach Krajowego Planu Odbudowy (KPO). 

Przypomnijmy, że gra toczy się o 34,6 mld euro (22,5 mld euro dotacji i 12,1 mld euro tanich pożyczek). Wypłaty dla Polski z tej puli będą dokonywane po uprzednim zweryfikowaniu przez Komisję Europejską osiągnięcia poszczególnych celów, w tym tzw. kamieni milowych.

Krajowe Plany Odbudowy w poszczególnych państwach UE są elementami instrumentu odbudowy i odporności (RRF), który wszedł w życie w lutym 2021 r. w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków pandemii COVID-19.

Łączna pula środków w RRF dla unijnych krajów wynosi 723,8 mld euro (385,8 mld euro w formie pożyczek oraz 338 mld euro dotacji).