W Polsce powinno być dużo elektrowni jądrowych

Budowa dwóch elektrowni jądrowych o mocy 6-9 GW zmniejszy ryzyko deficytu mocy w Polsce w perspektywie 2040 r. Pełne bezpieczeństwo energetyczne może zostać osiągnięte, ale dopiero poprzez zwiększenie liczby inwestycji w reaktory jądrowe – zarówno konwencjonalne, jak i w SMR.

• Realizacja większości zaplanowanych projektów jądrowych w Polsce wymaga systemowej zmiany podejścia w zakresie pomocy publicznej i strukturalnego wsparcia agencji rządowych.
• Istotną przeszkodą w budowie elektrowni jądrowych jest brak odpowiednio licznych i wykwalifikowanych kadr.
• Obecnie koszty budowy i eksploatacji SMR są niepewne, zatem ich wiarygodne i rzetelne opracowanie jest jednym z zadań na najbliższe lata i warunkiem koniecznym komercjalizacji małych reaktorów.
• Raport na temat budowy elektrowni jądrowych w Polsce zostanie zaprezentowany podczas XV Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach.

- Budowa dwóch elektrowni jądrowych o mocy 6-9 GW zmniejszy ryzyko deficytu mocy w Polsce w perspektywie 2040 r. Pełne bezpieczeństwo energetyczne może zostać osiągnięte, ale dopiero poprzez zwiększenie liczby inwestycji w reaktory jądrowe – zarówno konwencjonalne, jak i w SMR-y. Aby do tego doszło, konieczne są działania w obszarze ekonomicznym, prawnym, społecznym, edukacyjnym i środowiskowym - podkreślają autorzy raportu "Jak zaszczepić atom w Polsce. Scenariusze rozwoju energetyki jądrowej" autorstwa Polityki Insight oraz kancelarii Baker McKenzie.

Raport zostanie oficjalnie zaprezentowany podczas XV Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach.

Bez pomocy państwa nie da się zbudować elektrowni jądrowych 

Autorzy raportu podkreślają, że wsparcie finansowe państwa jest niezbędne przy budowie elektrowni jądrowych. Ich zdaniem realizacja większości zaplanowanych i zadeklarowanych projektów jądrowych w Polsce wymaga systemowej zmiany podejścia w zakresie pomocy publicznej i strukturalnego wsparcia agencji rządowych. Bez tego rynek nie dostarczy odpowiedniej ilości kapitału, szczególnie wobec ograniczonej wiarygodności biznesowej części z analizowanych projektów.

Wybrane deklarowane inwestycje w źródła jądrowe w Polsce

W krótkiej perspektywie budowa pierwszych konwencjonalnych reaktorów może zostać zabezpieczona kontraktem różnicowym lub oparta na Modelu SaHo, które – przynajmniej początkowo – nie muszą angażować odbiorców końcowych, ale minimalizują ryzyko inwestorów dzięki zaangażowaniu wielu źródeł kapitału. W dłuższym terminie budowa reaktorów może już wymagać bezpośredniej partycypacji odbiorców energii elektrycznej w kosztach (pod warunkiem utrzymania dopuszczalności takiego rozwiązania przez prawo Unii Europejskiej).

W raporcie podkreślono, że istotną przeszkodą w budowie elektrowni jądrowych jest brak odpowiednio licznych i wykwalifikowanych kadr. W perspektywie kilku lat Polsce, a szczególnie administracji publicznej, grozi niedobór pracowników przeszkolonych do tego, aby projekt budowy reaktorów przeprowadzać i nadzorować. Grozi to opóźnieniami przy wydawaniu zgód na budowę reaktorów, a co za tym idzie – opóźnieniami w realizacji inwestycji i wzrostem ryzyka dla inwestorów. Natychmiastowe zwiększenie nakładów na kształcenie kadr z obszaru energetyki jądrowej jest konieczne.

Konieczna modyfikacja niektórych obszarów prawa oraz tworzenie nowych

- Obowiązujące regulacje prawne, przy uwzględnieniu uchwalonych w 2023 r. zmian w przepisach, w dużej mierze odpowiadają potrzebom wynikającym z inwestycji przewidzianych w Programie Polskiej Energetyki Jądrowej (PPEJ). Rozwój energetyki jądrowej w Polsce wymaga jednak modyfikacji poszczególnych obszarów prawa oraz tworzenia nowych - czytamy w raporcie. 

Przykładowo, zapowiadany rozwój małych reaktorów (SMR-ów) może wiązać się z koniecznością dokonania w ustawodawstwie rozróżnienia wymagań prawnych wobec reaktorów według ich mocy lub nawet objęcia SMR-ów odrębną specustawą. Zapewne nastąpi to jednak dopiero, gdy będzie lepiej znana specyfikacja tej technologii oraz możliwości jej wdrożenia w Polsce, tak jak to ma obecnie miejsce w USA albo Kanadzie.

Szacowany koszt inwestycji w wybrane źródła jądrowe w Polsce

Z dokumentu wynika, że doświadczenia Unii Europejskiej z kilku dekad eksploatacji reaktorów powinny być dla Polski cenną lekcją. Opierając się na nich, można z odpowiednim wyprzedzeniem zidentyfikować obszary w prawie, których potrzeba uregulowania zazwyczaj ujawnia się na późniejszych etapach budowy lub eksploatacji reaktorów.

- Mogą to być chociażby przepisy związane z wypalonym paliwem jądrowym i jego unieszkodliwianiem lub przetwarzaniem. W dużej jednak mierze można będzie się spodziewać kolejnych propozycji zmian w przepisach dopiero w toku realizacji poszczególnych inwestycji. Dopiero wtedy okaże się tak naprawdę, na ile efektywne są aktualnie obowiązujące rozwiązania regulujące rozwój elektrowni jądrowych w Polsce, w tym te mające na celu przeciwdziałanie przewlekłości procesu inwestycyjnego - napisano w raporcie Polityki Insight oraz Baker McKenzie.

Populistyczne hasła kontra historyczna szansa 

Autorzy opracowania oceniają, że wysokie w Polsce, społeczne poparcie dla budowy elektrowni jądrowych jest raczej niestabilne i zależy od zewnętrznych uwarunkowań. Awarie reaktorów czy katastrofy naturalne związane z zarządzaniem odpadami promieniotwórczymi mogą spowodować wzrost liczby przeciwników budowy reaktorów w Polsce.

Rodzi to też ryzyko wzrostu podatności Polaków na populistyczne hasła wzywające do rezygnacji z takiej inwestycji wbrew przesłankom merytorycznym.

W Polsce nastała swoista moda na małe reaktory jądrowe. Raport podkreśla, że małe reaktory to atrakcyjna i obiecująca perspektywa w procesie transformacji polskiego przemysłu. Jeśli na Zachodzie technologia ta się skomercjalizuje, jej wdrożenie w Polsce może nastąpić szybciej niż w innych europejskich krajach, co pomoże sektorowi energetycznemu i ciepłownictwu.

- Na chwilę obecną koszty budowy i eksploatacji SMR-ów są jednak niepewne, zatem ich wiarygodne i rzetelne opracowanie jest jednym z zadań na najbliższe lata i warunkiem koniecznym komercjalizacji małych reaktorów - podkreślono w raporcie.