- Paradoksalnie niedobór kadr wymusza na firmach adaptację i może być motorem pozytywnych zmian - w szczególności w otoczeniu, gdzie liczy się rozwój, wzrost i konkurencyjność - mówi w rozmowie z WNP Stanisław Tański, prezes ABB Polska.
Stanisław Tański, prezes ABB Polska. Fot: mat. pras ABBJak polskie firmy radzą sobie z coraz mniejszą dostępnością pracowników, w tym specjalistów? Czy ten problem dotyka i Państwa przedsiębiorstwa?
- Dostrzegamy niedobór specjalistów na rynku pracy, nie tylko w Polsce. Wynika to po części ze zmian demograficznych w ostatnich latach, jak również z tempa rozwoju technologii i cyfryzacji. Obecnie trzeba cały czas dostosowywać kompetencje do zmieniających się technologii - a to bywa dużym wyzwaniem.
ABB - jako spółka technologiczna - potrzebuje coraz więcej specjalistów od zaawansowanych technologii, które sami rozwijamy, pozwalając na ich późniejsze praktyczne zastosowanie w przemyśle. Szczególnie w ostatnich kilku latach obserwujemy na rynku zwiększony popyt na tego rodzaju fachowców, którzy jednocześnie rozumieją świat biznesu. Obserwujemy globalny "talent war" w obszarze AI i zaawansowanych technologii.
Różnica między liderem a naśladowcą to często 12-18 miesięcy przewagi technologicznej, która przekłada się na setki milionów dolarów wartości rynkowej. Dlatego w ABB inwestujemy ok. 1,3 mld dol. rocznie w badania i rozwój (R&D) i tworzymy np. w Polsce centra kompetencyjne, które konkurują o najlepsze talenty z całym światem - nie tylko Europą.
Te trzy rzeczy - zmiany demograficzne, szybki rozwój technologii i konkurencja na rynku pracy - powodują, że rozwijanie i pozyskiwanie talentów z dziedziny nowych technologii jest strategicznie istotne. Jako globalna firma wypracowaliśmy tu własną formułę działania.
Czy i jak polskie firmy - oceniając en bloc - radzą sobie z naborem kadr?
- To, jak rynek radzi sobie z pozyskiwaniem pracowników, zależy od branży. Są zawody o mniejszej specjalizacji, gdzie potencjalnie pojawiają się większe możliwości np. ściągnięcia pracowników z innych rynków. W naszym przypadku te szanse są ograniczone, ponieważ na kompetencje, których potrzebujemy, utrzymuje się duże zapotrzebowanie (niezależnie od rynku).
Paradoksalnie: niedobór kadr wymusza na firmach adaptację i może być motorem pozytywnych zmian - w szczególności w otoczeniu, gdzie liczy się rozwój, wzrost i konkurencyjność. Brak specjalistów stanowi kluczowy czynnik, sprzyjający decyzjom inwestycyjnym w automatyzację, cyfryzację, nowe technologie; skłania do poszukiwania i rozwijania nowych modeli działalności, które - niwelując niedobory pracowników - zwiększają produktywność i kształtują postęp w przedsiębiorstwach.
Pozyskanie nowych osób z rynku z odpowiednimi kompetencjami jest kosztowne. ABB w dużej mierze stawia na wewnętrzny rozwój talentów. Działając globalnie, mamy duże możliwości prowadzenia unikalnych programów szkoleniowych, rozwoju kompetencji i umiejętności.
Szacuje się, że do 2030 roku ok. 40 proc. kompetencji pracowników będzie wymagało aktualizacji lub przekwalifikowania. Dlatego analizujemy potencjalne luki kompetencyjne i tworzymy adekwatne programy rozwojowe.
W Polsce działamy zarówno w sprzedaży, serwisie, produkcji, usługach biznesowych, jak i w R&D (skupia się w naszych centrach badawczych w Krakowie i Łodzi). Tworzy to możliwości rozwoju kompetencji wśród naszych pracowników - np. poprzez współpracę projektową czy przemieszczanie się między funkcjami.
Co - poza wynagrodzeniem - decyduje dziś o skutecznym przyciąganiu kadr?
- Jesteśmy ściśle powiązani z innymi jednostkami ABB na świecie - zarówno w zakresie usług wspierających biznes R&D, jak też produkcji. Dzięki temu jest możliwa wymiana wiedzy i wspomniany rozwój kompetencji - m.in. przez udział w ciekawych, globalnych projektach.
Nasze portfolio produktów i rozwiązań też pozostaje globalne, a jego części rozwijane i wytwarzane są w Polsce, a potem eksportowane na cały świat. To znaczenie Polski na globalnej mapie ABB jest dodatkowym czynnikiem zachęcającym do pracy u nas.
Druga kwestia to działanie na rzecz stworzenia atrakcyjnego i angażującego miejsca pracy, dającego wpływ na otaczający świat. Chcemy kształtować miejsce, w którym ludzie mogą się rozwijać w dłuższej perspektywie. A to oznacza aktywne zarządzanie ścieżkami kariery i tworzenie konkretnych możliwości dotyczących rozwoju.
Jako globalna firma stworzyliśmy wewnętrzną platformę, na której pracownicy mogą aplikować na stanowiska lub projekty w innych lokalizacjach na całym świecie - od trzymiesięcznych przydziałów po stałe relokacje. W 2025 roku ok. 18 proc. naszych pracowników w Polsce uczestniczyło w międzynarodowych projektach.
Stawiamy również na rozwój kompetencji i umiejętności poprzez możliwość uczestniczenia w różnorodnych projektach, realizowanych z partnerami na zewnątrz, klientami czy z uczelniami w dziedzinie wspólnych badań.
Warto również podkreślić, że nie tylko rekrutujemy zdolnych inżynierów opuszczających mury uczelni. Realizujemy również specjalne programy, mające zachęcać młodych ludzi do obierania "technicznych" kierunków.
Nasz program "Młody Inżynier" pokazuje młodzieży w przystępny sposób świat technologii, który jest czasem trudny do zrozumienia. Przybliżamy go z pomocą naszej unikalnej formuły edukacyjnej, zbudowanej z wykorzystaniem klocków Lego - znanych każdemu, kojarzących się z zabawą; w tym przypadku oswajają one często trudne do zrozumienia zjawiska fizyczne. W rezultacie obserwujemy zwiększone zainteresowanie młodzieży aplikowaniem do techników, a później na studia ukierunkowane technicznie.
Jakie reperkusje w państwa firmie, a także w gospodarce powoduje - i perspektywicznie może spowodować - sukcesywny przyrost kosztów pracy?
- W Polsce obserwujemy od kilku lat konsekwentny wzrost kosztów pracy, co powoduje, że patrzymy na automatyzację i cyfryzację jak na kluczowe elementy wpływające na przyrost produktywności i konkurencyjności - tak wewnątrz naszej organizacji, jak i u naszych partnerów biznesowych.
Rozumiejąc potrzeby naszych klientów, tworzymy coraz bardziej zaawansowane produkty, które wykorzystują potencjał nowych technologii w automatyzacji, zwiększania wydajności czy energooszczędności. To stawia wyzwanie przed naszymi zespołami R&D, które muszą łączyć globalną wiedzę techniczną z lokalnymi uwarunkowaniami i potrzebami.
W polskich centrach badawczych ABB powstaje wiele rozwiązań stosowanych potem w produktach sprzedawanych na świecie. Jest to możliwe, ponieważ polscy specjaliści są bardzo dobrze wyedukowani, a firma wypracowała, jak już wspomniałem, zarówno efektywny model współpracy wewnętrznej między swoimi oddziałami i poszczególnymi krajami, jak i ekosystem z zewnętrznymi partnerami. Daje nam to pewną przewagę, jeśli chodzi o łańcuch wartości np. nad niektórymi krajami azjatyckimi.
ABB w Polsce przeszła transformację: dzisiaj nasze centra R&D w Krakowie i Łodzi tworzą rozwiązania w elektryfikacji, AI i automatyzacji, implementowane w produktach ABB na wszystkich kontynentach.
W ostatnich latach polscy inżynierowie ABB zgłosili dziesiątki patentów ukierunkowanych na rozwiązania dla elektryfikacji, automatyzacji i napędów – a to stawia nas w czołówce lokalizacji R&D w całej grupie ABB. Nie jesteśmy już montownią, lecz fabryką pomysłów - podkreśla Stanisław Tański.
Inwestujemy również w naszym kraju w moce wytwórcze - np. w fabryce w Przasnyszu zdecydowaliśmy się na zrobotyzowane systemy, przygotowujące kluczowe podzespoły. Aby dostarczać materiały zgodnie z zapotrzebowaniem linii produkcyjnej, wdrożyliśmy autonomiczne wózki, usprawniające procesy logistyczne i ułatwiające ludziom pracę.
Jak oceniają państwo proces inwestycji w technologie w naszej gospodarce - w automatyzację, robotyzację, chmurę i cyfryzację, w tym rozwiązania AI? W jakich działach polskiej gospodarki można wykorzystać AI, a w jakich jest to trudniejsze?
- Inwestycje w technologie oraz wydatki na badania i rozwój technologii są po prostu koniecznością. Na bieżąco analizujemy trendy i potencjał tworzony przez nowe technologie. Tylko w 2025 roku firma przeznaczyła 1,3 mld dol. na badania i rozwój. Koniec końców innowacyjne i kompleksowe rozwiązania, to kluczowa wartość dodana dla naszych klientów...
Jeśli zaś chodzi o sztuczną inteligencję, to jej obecność w naszej branży staje się powszechna. Dużo naszych rozwiązań opieramy na przepływie i analizie danych, a analiza i wnioskowanie to podstawowe zastosowanie dla sztucznej inteligencji. Dlatego AI bardzo dobrze odnajduje się w naszej aktywności.
To podejście widać w rozwiązaniach i produktach związanych z np. zarządzaniem siecią, energią elektryczną, procesem produkcyjnym, sterowaniem i monitorowaniem stanu urządzeń czy samymi centrami danych dla sztucznej inteligencji.
AI może szybko przetworzyć dużą pulę danych i sformułować rekomendacje, ale nadal nie jest w stanie odpowiadać za strategiczne decyzje, dotyczące np. rozwoju danego produktu czy technologii.
Mechanizmy sztucznej inteligencji często nie są użyteczne, kiedy pojawia się trudna czy specyficzna sytuacja. Człowiek zawsze może wyjść poza schemat danej analizy i odwołać się do swoich wcześniejszych doświadczeń oraz potrzeb potencjalnego użytkownika końcowego, którego zna.
W ABB wykorzystujemy AI również do szybkiego prototypowania i eksperymentowania z pomysłami nowych rozwiązań, szczególnie w oprogramowaniu. W R&D jest to nie do przecenienia. Szybkość, z jaką możemy analizować i oceniać co jest dobrym, a co mniej trafionym pomysłem, stała się dużym atutem tej technologii.
Nasi pracownicy mają dostęp do wewnętrznego, globalnego narzędzia AI - Abby. Dzięki niemu każdy może zyskać wsparcie w realizacji codziennych zadań - niezależnie od tego, w którym miejscu organizacji się znajduje.
Jak postrzegacie państwo konieczność skalowania działalności i ekspansji międzynarodowej w skali polskiej gospodarki?
- Dla nas ekspansja zagraniczna pozostaje bardzo istotna, ponieważ aż 70 proc. produktów ABB z Polski trafia na rynki zagraniczne. Dzięki międzynarodowej skali działania możemy np. osiągnąć poziom wolumenu produkcji, który daje nam przewagę kosztową.
ABB posiada fabryki w różnych krajach, w tym Polsce. Cechuje je globalna lub regionalna odpowiedzialność za dany produkt. To dla nas konieczność: być konkurencyjnym, a jednocześnie pozostawać blisko klientów i ich potrzeb.
W jakim stopniu polskie firmy odczuwają rosnącą konkurencję z Chin w ostatnich latach? Czy to, że Chiny przesuwają się coraz wyżej w łańcuchu dostaw jest groźne dla gospodarki Polski czy szerzej Unii Europejskiej?
- My tak naprawdę widzimy w tym szansę... Konkurencja motywuje nas, by wprowadzać nowe rozwiązania szybciej, trafniej i taniej - w zależności od tego, czego oczekują od nas klienci. Warto zaznaczyć, że konkurencja z Chin ma głównie wymiar kosztowy, my natomiast staramy się budować elementy naszej oferty, bazując na jakości, dostępności, innowacyjności i lokalnym wsparciu.
Patrząc na tę kwestię w skali makro: warto zaznaczyć, że działania zwiększające konkurencyjność nie powinny ograniczać się do inicjatyw realizowanych oddolnie, czyli przez same przedsiębiorstwa - choć są one kluczowe. W ten proces wspierania przedsiębiorczości i innowacyjności powinny angażować się również instytucje Unii Europejskiej.
Czy obawiają się państwo, że jeśli Chinom - dzięki polityce niskich cen - uda się zredukować konkurencję europejską, to po pewnym czasie - na bazie siły monopolisty - można się spodziewać dyktatu cenowego ze strony Kraju Środka?
- Taki scenariusz byłby bardzo niepożądany; zdajemy sobie sprawę z potencjalnego zagrożenia. Towary z Chin na razie są tańsze, ale w przyszłości może to się zmienić. Długofalowo ryzyka geopolityczne i turbulencje w łańcuchach dostaw mogą bowiem spowodować, że sprowadzanie towarów z Chin stanie się mniej opłacalne.
Nie sądzę, że jakakolwiek firma czy jakiekolwiek państwo byłoby skłonne uzależnić się wyłącznie od importu z Chin, biorąc pod uwagę perspektywę długoterminowego rozwoju. Ryzyka geopolityczne i technologiczne sprawiają, że cena jest ważnym, ale jednym z wielu elementów konkurencyjności.
Trzeba również mieć kontrolę nad technologią i odpowiednie łańcuchy dostaw. Dużo mówi się o suwerenności technologicznej. Także dla nas istotna jest kontrola nad własną technologią, możliwość jej autonomicznego rozwoju i wytwarzania.
Klienci zwracają też dużą uwagę na bliskość i dostępność wsparcia technicznego i serwisu. To znaczy, że oczekują bezpośredniej współpracy ze specjalistami, którzy rozumieją ich procesy i wyzwania gwarantując odpowiednie wsparcie i serwis.
W naszym segmencie rynku to jest bardzo istotne - tak w aspekcie ciągłości, jak i bezpieczeństwa. Chociaż ABB jest obecne na całym świecie, na różnych rynkach, to bliskość i partnerstwo z klientami gwarantują możliwości realizacji wspólnych projektów.
Jak państwo pomaga firmom w ekspansji zagranicznej - ocena skuteczności?
- Jako ABB rzadko wspomagamy się tego rodzaju inicjatywami, ponieważ posiadamy odpowiednie zespoły wspierające nas w tym zakresie w różnych krajach - w ramach naszej globalnej organizacji.
Ogólnie oceniając z punktu widzenia całej polskiej gospodarki: tego typu odgórne działania mogłyby być jeszcze skuteczniejsze. Obserwujemy to z drugiej strony - i widzimy jak bardzo aktywnie działają na przykład tego rodzaju organizacje ze Szwajcarii czy Szwecji w Polsce, promując przedsiębiorstwa wywodzące się stamtąd i oferując wsparcie instytucjonalne.
Czy unijne regulacje wspierają równą konkurencję w handlu międzynarodowym? Czy planowane cła wyrównawcze CBAM mogą skutecznie skorygować niekorzystne relacje cenowe między produktami unijnymi i głównie azjatycką konkurencją, gdzie podatki emisyjne są niższe, widać ukryte i jawne dotacje państw do produkcji, odmienne podejście do praw pracowniczych, niekiedy też problematyczną jakość towarów?
- Już w samym pytaniu widać kilka obszarów, które z punktu widzenia regulacyjnego nie domagają... W szczególności dużo do poprawy jest w przypadku regulacji i mechanizmu CBAM. Nie oceniam tego instrumentu najlepiej w szerszej perspektywie, ponieważ nie gwarantuje on większości zakładanych celów i przewag przedsiębiorstw w Unii Europejskiej.
Wciąż pozostaje wiele innych kwestii - jak szeroko rozumiane wsparcie państwa, standardy pracy czy jakość produktów - które wymagają stosownych działań regulacyjnych UE, aby w pełni poprawić warunki konkurencyjne europejskiego przemysłu.
W jakim stopniu Europa może uniezależnić się od dostaw z Chin i innych krajów Azji? Czy liczą państwo na namacalne efekty - ogłoszonych w 2025 r. po publikacji raportu Draghiego - programów reindustrializacji czy tzw. strategicznej autonomii UE?
- Te postulaty z raportu oczywiście są właściwe - i w takim stopniu, w jakim uda się je wprowadzić w życie, będą skuteczne. W ABB staramy się mieć duży wpływ na nasze łańcuchy dostaw i uniezależniać od dostawców spoza Europy, oczywiście w takim stopniu, jak jest to możliwe.
Zadaję sobie pytanie: w jakim stopniu Unia Europejska może nam pomóc właśnie regulacjami w zwiększeniu konkurencyjności, a w jakim po prostu brak dodatkowych obowiązków (jak np. raportowanie) byłby dla nas korzystniejszym rozwiązaniem? Przy obecnych realiach, przychyliłbym się raczej do ograniczania tych obowiązków, co pozwoliłoby nam pełniej skupić się na rozwoju, inwestycjach i konkurencyjności.
Czy unijne finansowanie zachęca do zwiększania skali działalności polskich firm czy też przeciwnie: preferencje dla MŚP utrwalają obecną strukturę gospodarki i nadreprezentację małych i średnich firm?
- Ta "nadreprezentacja" nie jest problemem, ponieważ polska gospodarka opiera się na takich przedsiębiorstwach, ale też na dobrej współpracy z dużymi firmami, takimi jak nasza.
Myślę, że taki wspólny ekosystem pozwala rozwijać się gospodarce i czyni ją bardziej odporną na wszelkie wstrząsy. To właśnie, między innymi, gwarantuje nam utrzymanie 20. miejsca na świecie i dobre perspektywy na dalszy awans w przyszłość.
Współpracujemy z wieloma podmiotami z sektora MŚP, będąc swego rodzaju przekaźnikiem nowych technologii oraz dobrych praktyk m.in. w efektywnym zarządzania produkcją.
Małe i średnie firmy mają relatywnie trudniejszy dostęp do technologii - ze względu na koszty wdrożeń nowych rozwiązań w odniesieniu do obrotów czy większe ryzyko. Dlatego wszelkie mechanizmy wsparcia ze strony państwa będą tu działać bardzo korzystnie na konkurencyjność całej gospodarki i sektora przedsiębiorstw.
Czy dostęp do finansowania zewnętrznego jest barierą dla wzrostu polskich firm, ale też w szybkiej ekspansji?
- W ciągu ostatnich lat klimat wokół dostępu do finansowania się poprawił się i bariery - z punktu widzenia przedsiębiorstw - zdecydowanie się zmniejszyły.
Koszty kapitału ostatnio zdecydowanie spadły. Jednocześnie dostępnych jest więcej źródeł finansowania - zarówno ze strony banków, jak i innych instytucji - są bardziej otwarte na finansowanie niż kiedyś.
W wielu przypadkach samo finansowanie nie stanowi już większego problemu... Istotne natomiast jest to, by mieć dobry pomysł na biznes oraz chęć do skalowania i wdrażania nowych technologii. Myślę, że innowacyjność pozostaje dzisiaj większą bolączką niż samo znalezienie źródła finansowania.
Czy stosunkowo niskie zadłużenie zewnętrzne polskich firm świadczy o zachowawczości w działaniu, w tym ostrożności - zdecydowanym priorytecie angażowania łatwo dostępnych lub tanich źródeł?
- Korzystanie z zewnętrznego źródła finansowania tradycyjnie wiąże się z większym ryzykiem. To oznacza, że biznes często woli finansować swoją działalność ze środków własnych.
Mimo wspomnianej większej dostępności kapitału, faktycznie obserwujemy dużą ostrożność w podejściu do inwestycji, co powoduje, że firmy w Polsce nie wykorzystują swojego pełnego potencjału. Mogłyby się lepiej rozwijać choćby w zakresie cyfryzacji, innowacji i - tym samym - konkurencyjności na rynkach międzynarodowych.
Ale rozumiem też ostrożnościową postawę przedsiębiorców - ostatnie lata, naznaczone pandemią, zmiennością rynków, zawirowaniami w handlu międzynarodowym i sytuacją geopolityczną, nie rozpieszczały szeroko pojętego biznesu i mogły utrwalić sceptyczne podejście do dużych inwestycji. Paradoksalnie swoje zrobił również szybki postęp technologiczny, który generuje wyzwania związane m.in. z kwestią stabilności technologii w czasie.
Oglądasz archiwalną wersję strony Europejskiego Kongresu Gospodarczego.
Co możesz zrobić:
Przejdź do strony bieżącej edycji lub Kontynuuj przeglądanie
