W tym roku do Wojska Polskiego trafi pierwszy z czterech dużych balonów obserwacyjnych zakupionych przez MON od USA w programie Barbara. W maju 2024 r. Polska podpisała umowę na zakup czterech takich aerostatów rozpoznawczych za łączną kwotę 4 mld zł. Tymczasem niedawno światło dzienne ujrzała polska konstrukcja - Basia.
- To systemy radiolokacyjne, które zmienią pozycję bezpieczeństwa Polski, podniosą ją na wyższy poziom. Rozpoznanie, radiolokacja, wszelkie działania związane z obrazowaniem, z namierzaniem celów są uzupełniane. Polska będzie drugim państwem na świecie korzystającym z tego rodzaju systemu, który uzupełni działający obecnie System Obrony Powietrznej i Brzegowy System Obserwacji - podkreślił po podpisaniu umowy wicepremier, minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz.
Wicepremier poinformował też, że jesteśmy pierwszym krajem w Europie, który skorzysta z nowoczesnych systemów aerostatowych do obserwacji nieba, każdy aerostat wyposażony zostanie w podwieszany system rozpoznania radiolokacyjnego. Segment naziemny będzie się składał z centrum sterowania radarem, platformy cumowniczej, stacji meteorologicznej oraz kontenerów zasilających.
Zakup ten wzbudził jednak wiele emocji. Zaskoczyła m.in. wartość kontraktu. Za cztery balony zapłacimy 960 mln dol., czyli 4 mld zł. Jeden aerostat będzie zatem kosztować miliard złotych. Za takie pieniądze moglibyśmy kupić m.in. samolot obserwacyjnych Beechcraft King, który w pełnej konfiguracji kosztuje 800 mln zł, czy samolot wczesnego ostrzegania starszej generacji Saab 340 AEW&C (600 mln zł za maszynę).
Do tego pierwszy balon dostaniemy dopiero 2 lata po podpisaniu umowy, a pełną gotowość operacyjną aerostat Barbara osiągnie w I kwartale 2027. Kolejne 3 balony zostaną dostarczone do końca III kwartału 2027. Gotowość całego systemu przewidziana jest na koniec 2027 roku. A dla nas czas jest ważny.
Według MON aerostaty będą ważnym elementem systemu rozpoznania radiolokacyjnego oraz działań związanych z obrazowaniem, z namierzaniem celów. Są potrzebnym ogniwem budowanej obecnie tarczy powietrznej. Mogą wykrywać drony, samoloty, pociski rakietowe i jednostki nawodne z odległości ponad 300 km. Stacje naziemne, ze względu na kulistość ziemi, mają ten zasięg ograniczony do 40 km.
Mogą zatem uzupełniać systemy przeciwlotnicze Wisła, Narew oraz naziemne radary. Do tego zapewniają stały monitoring wzdłuż wschodniej i północno‑wschodniej granicy, czego nie zapewni żaden samolot obserwacyjny.
Tylko czy w XXI wieku takie rozwiązanie ma sens? Wojsko uważa, że tak. Aerostaty Barbara, monitorujące przestrzeń powietrzną i morską głównie w poszukiwaniu dronów, są obecnie przydatnym elementem systemu wczesnego ostrzegania przed takimi zagrożeniami.
To nie są takie zwyczajne balony z minionych wojen, jak nam się może wydawać, ale zaawansowana technologia. Element nowoczesnej tarczy powietrznej, przydatny obecnie, kiedy za naszą wschodnią granicą trwa wojna. Balon wynosi na wysokości 4 km nowoczesny radar, wykrywa każdy nisko lecący dron czy pocisk manewrujący, co jest trudne dla naziemnych stacji radiolokacyjnych.,
Decyzja o zakupie aerostatów zapadła po serii incydentów z rosyjskimi dronami, których ponad 30 wtargnęło w nocy z 9 na 10 września 2025 r. w polską przestrzeń powietrzną. To zdarzenie pokazało, że Polska nie ma wystarczająco wczesnego wykrywania nisko lecących obiektów, zwłaszcza dronów i pocisków manewrujących. Wciąż jesteśmy realnie zagrożeni takimi atakami.
- Aerostaty są potrzebne, bo Polska jest realnie zagrożona dronami i pociskami manewrującymi. Incydenty z rosyjskimi dronami pokazują, że "ciągłe oko" nad granicą jest koniecznością. System Barbara wzmacnia tarczę powietrzną i daje czas na reakcję - uważa gen. Roman Polko, były dowódca jednostki Grom.
Taki aerostat może "wisieć" w jednym miejscu nawet przez kilkadziesiąt dni bez przerwy i pracować 24 godziny na dobę, co czyni go idealnym sensorem w systemie obrony powietrznej. Prawdą jest, że balony są wrażliwe na pogodę. Silny wiatr, burze i oblodzenie mogą wymusić ich ściągnięcie.
Nie jest to zwykły balon z kamerą, ale element dużej, sieciocentrycznej architektury, która ma zwiększyć czas reakcji na zagrożenia. Wpięte w sieć dowodzenia obroną powietrzną, mogą szybko przekazywać dane do systemów takich jak Narew, Wisła czy Pilica+.
To idealny system do obrony punktowej - infrastruktury krytycznej, obiektów wojskowych czy miast. Do tego koszt ich eksploatacji, w porównaniu z innymi powietrznymi systemami rozpoznania, jest o wiele niższy. Aerostaty radiotechniczne Barbara nie mają "ambicji" zastąpienia satelitów ani AWACS-ów. Za to wypełniają lukę obrony powietrznej, której nie da się zasypać żadnymi innymi systemami w podobnej cenie.
Do podobnych wniosków, co wojsko, doszły Centrum Badawcze Polskiej Akademii Nauk KEZO oraz Polska Akademia Nauk, które przed kilkoma dniami zaprezentowały Bierny Aerostatyczny System Informacyjno-Analityczny BASIA - nowatorskie rozwiązanie rozwijane przez naukowców z instytutów PAN we współpracy z partnerami przemysłowymi.
Aerostat, który wynosi sensory obserwacyjne ponad horyzont, ma wypełnić jedną z najpoważniejszych luk w monitorowaniu przestrzeni powietrznej funkcjonujących obecnie systemach monitorowania przestrzeni powietrznej. Dotychczasowe rozwiązania mają ograniczoną skuteczność w wykrywaniu bardzo nisko lecących obiektów.
Basia wykrywa nie tylko bardzo nisko lecące obiekty, w tym drony i małe bezzałogowe systemy powietrzne, ale także ruch pojazdów, czy nawet pojedynczych osób. Rozwiązanie to powstało dzięki ścisłej współpracy między instytucjami badawczymi a sektorem gospodarczym.
- System Basia pokazuje, że polscy naukowcy są w stanie opracowywać rozwiązania technologiczne, które dotychczas musiały być kupowane za granicą za wysoką cenę. Może stanowić cenne uzupełnienie procesu modernizacji Sił Zbrojnych RP. Jest też dowodem na skuteczną współpracę środowisk naukowych oraz partnerów przemysłowych - podkreślił podczas prezentacji systemu wiceminister obrony narodowej Stanisław Wziątek.
Ten balon na uwięzi wynosi zestaw sensorów na wysokość około 300 metrów. Uwięź wyposażona jest w światłowód, który umożliwia szybki i bezpieczny przesył danych oraz zasilanie segmentu powietrznego. Pozwala znacząco zwiększyć zasięg obserwacji i ograniczyć tzw. martwe strefy wynikające z ukształtowania terenu.
Basia to rozwiązanie typu dual-use - może być wykorzystywana zarówno przez siły zbrojne i inne służby państwowe, takie jak Straż Graniczna czy policja, a także przez przemysł np. do monitorowania otoczenia strategicznych obiektów infrastruktury energetycznej.
Wydaje się, że wbrew pozorom, aerostaty nie przeszły do historii. Nawet obecnie jest to przydatna i potrzebna technologia, która wraca do łask nie tylko w Polsce. Sprawdza się w armii USA, Izraela czy państw Zatoki Perskiej. Do tego taniej i nie gorzej, niż inne, nowoczesne środki rozpoznania powietrznego.
Oglądasz archiwalną wersję strony Europejskiego Kongresu Gospodarczego.
Co możesz zrobić:
Przejdź do strony bieżącej edycji lub Kontynuuj przeglądanie
