Deregulacja ma szansę rozlać się z Polski na całą UE. "Unikalna w skali Europy inicjatywa"

Europa jest postrzegana jako silnie przeregulowana, a polskie prawo często dodatkowo rozszerza wymogi unijne (gold plating), co wymaga działań równoległych – lżejszych regulacji krajowych i aktywności w Brukseli. Do takich wniosków doszli uczestnicy panelu "Deregulacja: sprawdzamy" podczas EEC.

• W ciągu ostatniego roku wprowadzono ponad 200 zmian deregulacyjnych, m.in. podwyższenie progu stosowania ustawy o zamówieniach publicznych do 170 tys. zł oraz wprowadzenie certyfikacji przedsiębiorcy.
• Projekt SprawdzaMY zainicjowany przez Rafała Brzoskę i prowadzony przez ministra Macieja Berka to unikalna w skali Europy inicjatywa współpracy biznesu i administracji, która przyspieszyła deregulację. Tak ocenili ją uczestnicy panelu "Deregulacja: sprawdzamy" podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego. 
• Główne bariery dla szybkich zmian to kultura polityczna i urzędnicza, mentalność oraz polityczne wetowanie ustaw, co blokuje wdrażanie potrzebnych reform. 
• Europa jest postrzegana jako silnie przeregulowana, a polskie prawo często dodatkowo rozszerza wymogi unijne (gold plating), co wymaga działań równoległych – lżejszych regulacji krajowych i aktywności w Brukseli. 

Deregulacja jako stały element rzeczywistości legislacyjnej 

- Staramy się zaimplementować myślenie o deregulacji jako fragmencie rzeczywistości na stałe, nie akcyjnie, nie w ramach zmian punktowych, ale jako o czymś, co ma być na stałe wpisane w proces tworzenia prawa. Chodzi o myślenie, czy robimy wszystko, co niezbędne i minimalizujemy i równoważymy wprowadzenie nowych obowiązków znoszeniem innych - stwierdził Maciej Berek, minister ds. wdrażania polityki rządu, podczas panelu "Deregulacja: sprawdzamy", który odbył się w trakcie Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach.

Co przyniósł rok deregulowania prawa? 

Przedstawiciele rządu oraz biznesu podsumowali ponad rok rządowego programu wdrażania ułatwień prawnych. Maciej Berek wskazał, że ten nowy sposób wspierania przedsiębiorców znajdzie stałe odzwierciedlenie w podejściu do stanowienia prawa. 

Minister zaznaczył, że choć dziś jedynie częściowo da się wskazać rezultaty procesów deregulacyjnych, to przedsiębiorcy mogą odczuć namacalne skutki rządowej polityki znoszenia niepotrzebnych obowiązków. Minister wskazał, że jedną z przeszkód w skutecznym wdrażaniu przyjaznych przedsiębiorcom zmian jest postawa prezydenta, który do tej pory zawetował ponad dwadzieścia ustaw deregulacyjnych.

Wyjęcie części zamówień z rygoru ustawy o zamówieniach publicznych, cyfryzacja oraz elektronizacja deklaracji podatkowej PIT-11 - to według Macieja Berka najważniejsze osiągnięcia deregulacji.

Jakich zmian wciąż brakuje? 

Wśród najważniejszych propozycji deregulacyjnych, które nie zostały wdrożone, Rafał Brzoska, prezes InPostu, wskazał na EEC postulat co najmniej półrocznego vacatio legis dla zmian podatkowych.

Rozumiem opór ministra finansów, który w tak szybko zmieniającym się środowisku politycznym i globalnym chce zachować maksymalną zdolność do szybkiego reagowania. Czy to jednak oznacza, że mamy odłożyć ten projekt na półkę? - pytał Brzoska.

- Dzisiaj vacatio legis to jest średnio 37 dni. Z punktu widzenia przedsiębiorstwa, zwłaszcza dużego przedsiębiorstwa, naprawdę byłoby ważne, żeby to było co najmniej sześć miesięcy. Dzisiaj wprowadzenie przepisu to jest dużo pracy, bo to jest konieczność dostosowania systemów IT, to jest konieczność zapewnienia compliance'u, znalezienia ludzi, ustanowienia procesu, zebrania dokumentów. Tego naprawdę nie robi się tak szybko, jak niektórym stanowiącym prawo się wydaje - dodał Jakub Dzik, wiceprezes zarządu, dyrektor generalny grupy Impel.  

Bariery we wdrażaniu zmian korzystnych dla przedsiębiorców

Jako największy mankament systemu stanowienia prawa Jacek Socha, minister Skarbu Państwa w latach 2004-2005, koordynator projektu SprawdzaMY i starszy doradca w Alvarez&Marsal, wskazał kulturę urzędniczą i polityczną. 

- W Polsce mamy zły sposób stanowienia prawa i wybieramy przedstawicieli w Sejmie, którzy stanowią prawo, na którym się de facto nie znają. I to jest największy problem - powiedział Jacek Socha. 

Jacek Cieplak, wiceprezes Pracodawców RP, wskazał, że mimo szeregu opracowań, w których eksperci diagnozują najpoważniejsze mankamenty procesu legislacyjnego, jego jakość wciąż pozostawia wiele do życzenia. 

- Cały czas borykamy się, chociaż jest lepiej, z takimi rzeczami jak brak konsultacji społecznych, a przynajmniej odpowiednich terminów w tych konsultacjach, czyli min. 30 dni. Wciąż mamy nie do końca dobrze opisane oceny skutków regulacji (OSR) wchodzenia danych przepisów. Mniej niż kiedyś, ale jednak wciąż spotykamy się z różnego rodzaju wrzutkami poselskimi w tematach również dotyczących gospodarki - zdiagnozował Jacek Cieplak. 

Z kolei Marian Owerko, wiceprezes Polskiej Rady Biznesu, zwrócił uwagę na konieczność zmiany w podejściu do urzędników, czyli osób bezpośrednio odpowiedzialnych za stosowanie prawa i kontakt z przedsiębiorcami. To właśnie od nich zależy, jak w praktyce zadziałają przepisy.

Musimy zmienić troszkę paradygmat, który mówi, że urzędnicy muszą być karani za błędne decyzje. Ja bym powiedział odwrotnie - urzędnicy powinni być nagradzani za decyzje, szczególnie za decyzje podejmowane w określonym czasie - powiedziała Marian Owerko. 

Według niego należy premiować tych, którzy sprawy przedsiębiorców rozstrzygają bez zbędnej zwłoki, w terminach przewidzianych w przepisach. 

Co hamuje biznes? 

Prelegenci pochylili się również nad problemem barier, które najmocniej hamują rozwój przedsiębiorczości. Eliza Kruczkowska z Think Tank The Company podkreśliła, że regulacje nie nadążają za tempem zmieniającego się świata. 

- W przypadku firm technologicznych i tych innowacyjnych problem często nie sprowadza się wyłącznie do tego, że tych regulacji jest za dużo, bo bardzo często większym kłopotem jest to, że one są niedopasowane do tempa zmian rynkowych albo nie tworzą takiej jasnej ścieżki dla testowania i wdrażania nowych rozwiązań. Dlatego w Stanach Zjednoczonych w 2012 r. już wymyślili tzw. sandboxes (tzw. piaskownica regulacyjna, umożliwia testowanie nowych rozwiązań w bezpiecznym środowisku regulacyjnym - przyp. red.), czyli takie miejsca, gdzie można testować pewne rozwiązania w bezpiecznym, pod okiem urzędników - powiedziała. 

Według niej analogiczne rozwiązania powinny zostać upowszechnione również w Polsce. 

Prezes Najwyższej Izby Kontroli Mariusz Haładyj zadeklarował, że kierowana przez niego instytucja aktywnie włączy się w wykrywanie barier w rozwoju przedsiębiorczości. 

- Państwo powinno tworzyć warunki ułatwiające działalność (gospodarczą - przyp. red.). Chcielibyśmy przyjrzeć się np. procesowi inwestycyjnemu: zobaczyć, gdzie są bariery, dlaczego odbiór trwa długo – dlaczego w jednym województwie trwa dłużej niż w innym, dlaczego tak wysoki odsetek decyzji jest uchylany, co powoduje przedłużenia. Kolejna sprawa to nagradzanie odwagi urzędniczej, czyli zarządzanie sporami, by urzędnicy nie oddawali spraw do sądu od razu, ale oceniali ryzyko i podejmowali decyzje, czy iść do sądu, czy negocjować – zaproponował prezes NIK. 

Polska deregulacja przykładem dla Unii Europejskiej? 

Przedstawiciele inicjatywy SprawdzaMY oraz związanych z nią organizacji przekonywali, że ich doświadczenie deregulacyjne cieszy się uznaniem również poza granicami kraju m.in. we Francji. 

-  Środowisko biznesowe pokazało sprawczość i to, że jest w stanie doradzać mądrze rządzącym i całej klasie politycznej. Ten zasób doświadczenia i ekspertyzy powinniśmy wykorzystać na rynku krajowym, ale również podjąć ambitne przywództwo na poziomie europejskim – mówił Rafał Brzoska.