Jakie mamy alternatywy dla amerykańskich Patriotów? Jest kilka systemów

Wojenny "klimat" na świecie, groźba eskalacji wojny przez Rosję i doświadczenia z wojny w Ukrainie sprawiły, że zapotrzebowanie na skuteczną, wielowarstwową obronę powietrzną, stało się koniecznością. Napięcia i niepewność w globalnych łańcuchach dostaw znacznie to mogą utrudnić. Wiemy, że tak być może z dostawami do Polski systemów Patriot. Dlatego coraz więcej państw pyta: czy Patrioty można zastąpić? A jeśli tak - to czym?

• Patriot PAC‑3 MSE to wciąż najskuteczniejszy zachodni system do zwalczania rakiet balistycznych. Problemem do jego pozyskania jest bardzo wysoka cena, ograniczona produkcja i długie kolejki realizacji zamówień.
• Jedną z odpowiedzi na amerykański system Patriot jest niemiecki IRIS‑T SLM/SLX.
• Najbliżej parametrów Patriota są systemy SAMP/T NG (francusko-włoski) oraz Cheongung II (południowokoreański). Być może sporo w tym względzie można też zyskać na współpracy z Ukrainą.
• Tematy związane z obronnością będą szeroko dyskutowane na Europejskim Kongresie Gospodarczym w Katowicach (22-24 kwietnia). Trwa rejestracja na wydarzenie.

System Patriot od dekad jest fundamentem zachodniej obrony powietrznej. To system o ogromnych możliwościach, zwłaszcza w najnowszej wersji PAC‑3 MSE, zdolnej do zwalczania rakiet balistycznych metodą "hit‑to‑kill" - bezpośredniego trafienia. Jego radar LTAMDS zapewnia pełne pokrycie 360° i wykrywanie celów na dystansie ponad 400 km. Na razie co prawda używane są jeszcze powszechnie starsze radary sektorowe, ale Polska, w drugiej fazie programu Wisła, zakupiła już te najnowsze i ma je dostać jako pierwsza obok US Army.

Wysoka cena systemu Patriot, ograniczona dostępność pocisków oraz rosnące zapotrzebowanie na te rakiety po rosyjskiej inwazji na Ukrainę oraz wybuchu konfliktu USA i Izraela z Iranem sprawiają, że różne kraje zaczynają rozglądać się za alternatywami.

Dla Polski Patrioty - systemy antyrakietowe średniego zasięgu, stanowią ważny element - najwyższe piętro - naszej tarczy powietrznej. Zamówiliśmy je w dwóch etapach - w sumie 8 baterii tych systemów przeciwlotniczych. Dwie baterie Patriot są już w służbie w pełnej zdolności do działania.

Na pozostałe 6 baterii, zakupionych dla II fazy Wisły - czekamy. Kontrakt ten obejmuje zakup 48 wyrzutni Patriot z systemem zrządzania obroną powietrzną IBCS, około 650 pocisków PAC‑3 MSE i 12 radarów LTAMDS. Został wyceniony na ogromne pieniądze - około 48 mld zł.

Jednak uwzględniając offset i umowy towarzyszące, wsparcie techniczne, szkoleniowe i zapasy części, najpewniej przekroczy 50 mld zł. To duże pieniądze, nawet na tak potężnej firmy, jaką jest amerykański koncern RTX, który Patrioty produkuje. Dlatego producent zrobi wszystko, by się z tego kontraktu wywiązać. Już zwiększa produkcję dwukrotnie, a na tym nie koniec.

Nie zmienia to faktu, że dostawy II fazy Wisły zaplanowane na lata 2027-2029 w konfiguracji docelowej (LTAMDS + IBCS + PAC‑3 MSE) mogą się opóźnić.

Koszty i ograniczenia w dostępności Patriota otwierają drogę nowym systemom obrony powietrznej

Amerykanie muszą w pierwszej kolejności odbudować swój arsenał - i nie tylko tych pocisków - a to w sytuacji działań wojennych podejmowanych przez prezydenta Donalda Trumpa - może trochę potrwać. Na szczęście obecnie jest już kilku poważnych kandydatów, mogących być alternatywą dla złotego standardu systemów Patriot, w sytuacji rosnących ograniczeń.

Oprócz tego, że system jest obciążony długimi kolejkami produkcyjnymi, jest też bardzo drogi. Bateria kosztuje ponad 1 mld dolarów, a pocisk około 5 mln dolarów. Do tego skomplikowany logistycznie, trudny do szybkiego skalowania, czyli nie da się szybko zwiększyć liczby baterii, wyrzutni, pocisków Patriot czy radarów LTAMDS, nawet jeśli dane państwo ma pieniądze i pilną potrzebę. To otwiera przestrzeń dla konkurentów.

Jedną z odpowiedzi na amerykański system Patriot jest niemiecki IRIS‑T SLM/SLX. W zależności od pocisku może on zwalczać cele powietrzne na odległości 40 km (SLM), a nawet na 80 km (SLX). Radar w tym systemie wykrywa cele na odległość 250 km. Jego producent - Diehl Defence zapowiada dalszy rozwój systemu.

Najnowsza wersja ma wspólną wyrzutnię dla obu typów pocisków, co zwiększa elastyczność. Przypomnijmy, że IRIS‑T SLM/SLX zdobył światową sławę po zastosowaniu go w Ukrainie, gdzie wykazał się wysoką skutecznościom przeciw dronom, samolotom i pociskom manewrującym.

Dodajmy, że Ukraina otrzymała około 10 zestawów IRIS-T z setkami pocisków w wariancie o zasięgu 12 km oraz SLM mogącym razić cele w odległości do 40 km.

Niemniej niemiecki system nie jest pełnym zamiennikiem dla Patriotów w zakresie obrony przed rakietami balistycznymi - to raczej dodatkowa warstwa obrony powietrznej, ale jego koszt jest niższy, niż cena Patriota.

Ile kosztuje - dokładnie nie ujawniono. Szacunki opierają się w dużej mierze na wcześniejszym, zatwierdzonym przez Bundestag zakupie z 2023 r, w ramach którego sześć baterii IRIS-T SLM i 216 pocisków kosztowało 950 milionów euro. To daje około 158 milionów euro (ponad 670 mln zł) za baterię (3 wyrzutnie) wraz z 36 pociskami przechwytującymi. 

Szwecja kupiła te baterie po 115 mln euro, ale miały po 2 wyrzutnie zamiast 3 i prawdopodobnie mniejszy zapas pocisków. Według analityków realna obecnie cena pełnej baterii IRIS‑T SLM to 150-160 mln euro, czyli 3-4 razy mniej niż w przypadku baterii Patriot.

Niezłą alternatywę dla Patriota mają Francuzi i Włosi

Kolejny, również europejski konkurent Patriota i to z prawdziwego zdarzenia, to SAMP/T NG, produkowany przez włosko-francuskie joint venture Eurosam. Jego pocisk Aster 30 B1NT ma zasięg od 120-150 km. System posiada radar dookólny AESA 360°, wykrywający cele w odległości do 350 km. SAMP/T NG jest zdolny do zwalczania samolotów, dronów, pocisków manewrujących czy rakiet balistycznych krótkiego zasięgu.

To dziś najpoważniejszy europejski odpowiednik Patriotów. Dania wybrała SAMP/TNG zamiast Patriotów, podkreślając chęć uniezależnienia się od amerykańskich dostaw i skrócenia czasu realizacji zamówień.

SAMP/TNG bierze też już udział w walkach na Ukrainie.

Jest też system MEADS, produkowany przez MEADS International  - amerykańsko-niemiecko-włoskie konsorcjum. W założeniu miał być następcą systemy Patriot w NATO. Amerykanie ostatecznie pozostali jednak przy Patriotach.

Jego zasięg zależy od pocisku. Przy PAC‑3 MSE (z systemy Patriot) może niszczyć cele na wysokości do 24,5 km w odległości ponad 40 km. Posiada również radar zapewniający 360° pokrycia. Jego ograniczeniem jest to, że nie został wdrożony operacyjnie na dużą skalę, stąd trudno oszacować, ile by kosztował.

Także system NASAMS można wskazać jako elastyczny, choć również niepełny zamiennik Patriota. NASAMS, produkowany przez firmy Kongsberg (Norwegia) oraz Raytheon (USA), to system średniego zasięgu (od 25-40 km) używany m.in. przez USA, Norwegię, Litwę i Ukrainę. Jest bardzo skuteczny przeciw dronom i samolotom, ale nie zwalcza rakiet balistycznych, więc nie zastąpi Patriotów w pełnym spektrum zagrożeń.

Ciekawa opcja z Korei Południowej i ambitne plany Ukrainy

Patrząc poza Europę, warty zainteresowania może być system Cheongung II, określany jako południowokoreański odpowiednik Patriota. Osiąga skuteczność ponad 90 proc. w zwalczaniu rakiet balistycznych i jest eksportowany m.in. do Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Arabii Saudyjskiej i Iraku.

To system średniego zasięgu, element niższej warstwy obrony, który ma stanowić ważne miejsce w południowokoreańskim systemie obrony powietrznej - LAMD, który Korea chce wdrożyć do 2029 r.

Z kolei Japonia, wspólnie z USA, pracuje nad systemem jeszcze bardziej zaawansowanym niż Patriot - Glide Phase Interceptor (GPI). System przeznaczony jest do zwalczania hipersonicznych pocisków w fazie szybowania. To technologia bardziej zaawansowana niż Patriot, bo PAC‑3 MSE nie jest przeznaczony do zwalczania celów hipersonicznych, choć w Ukrainie Patriotom się to udało i to nie raz.

Warto też wskazać jeszcze jedną potencjalną możliwość, która choć wymieniamy na końcu, może mieć przełomowe znaczenie w rakietowej samodzielności Polski. Niedawno Ukraina poinformowała, że aby uniezależnić się od dostaw z USA, opracuje własny system obrony powietrznej klasy Patriot.

Z roboczych spotkań wiadomo, że będzie to system przechwytujący o zasięgu 70-90 km i zwalczania rakiet balistycznych na pułapie do 25 km, z możliwością zwalczania wielu celów jednocześnie, wykrywanych przez radar o zasięgu do 150 km. To parametry zbliżone do niższych wersji Patriota, choć nie do PAC‑3 MSE.

To projekt długoterminowy, ale biorąc pod uwagę, że Ukraina wręcz musi go rozwijać, bardzo interesujący. Skoro Polska też pozyskuje już nowe kompetencje w technologiach rakietowych, to może warto przy okazji zdecydować się też na współpracę z sąsiadem, który na bieżąco wyciąga wnioski z realnego pola walki.