Na polski rynek nadciąga wielka elektrownia. "Można porównać do 2,5 GW mocy wiatrowych na lądzie"

W Polsce energetyka węglowa traci rynek wskutek rozwoju OZE,  których w 2026 roku też przybędzie. - Obecne kierunki zmian wskazują, że tylko w tym roku dojdzie około 4,5 GW nowych instalacji fotowoltaicznych, około 0,5 GW nowych farm wiatrowych na lądzie oraz pierwsza morska farma wiatrowa o mocy 1,2 GW, co można porównać do około 2,5 GW mocy wiatrowych na lądzie - mówi WNP Jędrzej Wójcik, Kierownik Programu Elektroenergetyka w Forum Energii.

• Węgiel od lat traci stopniowo znaczenie w polskiej energetyce, do czego przyczynia się m.in. trwający rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE).
• Jędrzej Wójcik z Forum Energii wskazuje, że w tym roku w polskim systemie energetycznym pojawi się m.in. pierwsza morska farma wiatrowa. 
• Chodzi o farmę Baltic Power, po której przyjdą kolejne takie elektrownie w latach 2027 i 2028. 
• Zdaniem Pawła Puchalskiego z Biura Maklerskiego Santander, uruchamianie morskich farm wiatrowych będzie kluczowe dla polskiego systemu energetycznego.
• Transformacja energetyczna będzie jednym z głównych tematów nadchodzącego XVIII Europejskiego Kongresu Gospodarczego. Rejestracja na wydarzenie wciąż jest możliwa.

Węgiel od lat traci stopniowo znaczenie w polskiej energetyce, a jak wskazuje Jędrzej Wójcik, Kierownik Programu Elektroenergetyka w Forum Energii, to w ostatniej dekadzie skala tej zmiany stała się najbardziej widoczna. Podkreśla, że wynika to przede wszystkim z szybkiego przyrostu mocy OZE w systemie.

- Szczególnie istotną rolę w tym procesie odegrali prosumenci. Dziś własne instalacje fotowoltaiczne ma już ponad 1,6 mln gospodarstw domowych. W ciągu ostatniej dekady w Polsce przybyło ponad 13 GW fotowoltaiki dachowej - mówi Jędrzej Wójcik. 

Wskazuje, że tych 13 GW to tak, jakby na dachach polskich domów pojawiły się niemal trzy elektrownie Bełchatów i dodaje, że w tym samym czasie powstało również blisko 13 GW w dużych instalacjach fotowoltaicznych oraz około 6 GW mocy wiatrowych. No i zielonych mocy nadal będzie przybywało.

Długo oczekiwana nowa energetyka nadchodzi wielkimi krokami 

- Obecne kierunki zmian wskazują, że tylko w tym roku dojdzie około 4,5 GW nowych instalacji fotowoltaicznych, około 0,5 GW nowych farm wiatrowych na lądzie oraz pierwsza morska farma wiatrowa o mocy 1,2 GW, co można porównać do około 2,5 GW mocy wiatrowych na lądzie - wylicza Jędrzej Wójcik.

Ta pierwsza morska farma wiatrowa to Baltic Power, inwestycja Orlenu i Northland Power. Ma wytwarzać do 4 TWh energii elektrycznej rocznie, co - jak podano w marcu 2026 - stanowi 3 proc. obecnego zapotrzebowania krajowego. Baltic Power ma zostać uruchomiona w II połowie 2026 roku.

Na morską energetykę wiatrową zwraca także uwagę Paweł Puchalski z Biura Maklarskiego Santander. Komentując rozwój energetyki gazowej w Polsce stwierdza, że "w bliższej perspektywie kluczowe dla polskiego systemu energetycznego będzie uruchamianie morskich farm wiatrowych".

- W sumie do 2032 roku w grę wchodzą tysiące megawatów, które zupełnie zmienią polską energetykę - ocenia Puchalski. 

Jego zdaniem dzięki morskiej energetyce wiatrowej polski system energetyczny powinien stać się bezpieczniejszy, a ceny energii elektrycznej niższe, bo offshore wypchnie z rynku kolejne drogie elektrownie węglowe.

- Zarazem, jak oceniam, niestety wzrośnie istotnie opłata OZE, bo morska energetyka wiatrowa będzie musiała sprzedawać energię taniej niż gwarantowana jej przez CfD cena sprzedaży i tę różnicę trzeba będzie wyrównać - przyznaje Puchalski. 

W dalszej kolejności do pracy mają wejść następujące morskie farmy wiatrowe:

• Baltica 2 w 2027 roku (PGE/Orsted, około 1,5 GW),
• Bałtyk II i III w 2028 roku ( Polenergia/Equinor, łącznie około 1,4 GW). 

Energetyki węglowej coraz mniej, ale nadal jest najważniejsza w polskim miksie

Wracając do dekarbonizacji energetyki, Jędrzej Wójcik wskazuje, że  węgiel traci rynek przede wszystkim dlatego, że pojawia się coraz więcej energii z OZE o bliskich zeru zmiennych kosztach wytwarzania, które wypierają droższą generację konwencjonalną.

Ekspert Forum Energii podaje, że w dekadę średnia moc generowana z węgla spadła o około 1/3 (z 15 GW na 10 GW), a równocześnie wrosła dwukrotnie generacja z OZE (do około 6 GW) i czterokrotnie generacja z gazu ziemnego (do około 3 GW).

Ekspert z Forum Energii zwraca uwagę że w ostatnich latach był właściwie tylko jeden moment, w którym produkcja energii elektrycznej z węgla ponownie wzrosła.

Był to okres kryzysu energetycznego z lat 2021-2023, "wywołanego rosyjskimi manipulacjami na rynku gazu, a następnie pogłębionego agresją Rosji na Ukrainę i jej skutkami dla europejskich rynków energii".

- Warto zastanowić się, czy podobny scenariusz może się jeszcze powtórzyć. Dziś sytuacja systemu jest już jednak inna niż kilka lat temu. Mamy około 18 GW więcej mocy fotowoltaicznych, około 4 GW więcej wiatru, około 0,5 GW przydomowych magazynów energii, a jednocześnie elektrownie węglowe są o kolejne pięć lat starsze - komentuje Jędrzej Wójcik. 

Analityk wskazuje, że średni wiek bloków opalanych węglem kamiennym, które nadal pracują w systemie, wynosi dziś 34 lata, a elektrowni na węgiel brunatny - 31 lat.

Dodaje, że jeśli wyłączyć z tej statystyki jednostki węglowe oddane do użytku w ostatniej dekadzie, to średni wiek elektrowni węglowych rośnie do 44 lat, a tych na węgiel brunatny do 32 lat, co oznacza, że "znaczna część tych aktywów zbliża się do technicznego kresu eksploatacji".

- Nawet bez uwzględniania presji ekonomicznej czy regulacyjnej, same ograniczenia techniczne będą stopniowo wypychać węgiel z systemu. Z Planu Rozwoju Sieci Przesyłowej opublikowanego na początku tego roku przez PSE wynika, że wyłącznie z powodów technicznych z rynku może ubywać ponad 1 GW mocy węglowych rocznie - wskazuje Wójcik.

Nie zmienia to faktu, co zresztą podaje Forum Energii, że w Polsce w 2025 roku energetyka węglowa nadal miała największy udział w produkcji energii elektrycznej - węgiel kamienny i brunatny łącznie blisko 53 proc. (węgiel kamienny 33,4 proc., brunatny 19,4 proc.).

Zmieniający się rynek potrzebuje elastyczności, inwestorzy spieszą się z magazynami energii 

Magdalena Chawuła, Dyrektorka Programu Ludzie, Miasta, Regiony w Forum Energii, uważa, że jednym z istotnych czynników podtrzymującym funkcjonowanie całego łańcucha węglowego jest mechanizm rynku mocy, który pośrednio stabilizuje popyt na krajowy węgiel.

To - jej zdaniem - "tymczasowo maskuje skalę nierentowności sektora - zarówno po stronie wydobycia, jak i wytwarzania energii.

- Bez rynku mocy większość bloków węglowych nie utrzymałaby się na rynku wyłącznie ze sprzedaży energii. To właśnie ten mechanizm dostarcza dziś elektrowniom węglowym kluczowe przychody za dyspozycyjność, pokrywając wysokie koszty stałe, takie jak amortyzacja, remonty czy utrzymanie personelu. Bez tych płatności bloki węglowe generują straty albo ledwo wychodzą na zero - komentuje Magdalena Chawuła. 

Ekspertka wskazuje, że jeszcze dekadę temu liczono, że funkcję elastyczności w systemie przejmą zmodernizowane bloki węglowe w ramach Programu Bloki 200+, ale ten plan nie zakończył się powodzeniem.

- Dlatego dziś powstają elektrownie gazowe. Polski system potrzebuje bowiem nowych mocy, ale jeszcze bardziej potrzebuje elastyczności. Elektrownie gazowe nie powinny jednak pracować stale, lecz przede wszystkim uzupełniać system wtedy, gdy brakuje generacji z wiatru i słońca - zaznacza Chawuła. 

Magdalena Chawuła  podkreśla, że w niewielkim stopniu wykorzystujemy takie zasoby elastyczności jak ciepłownictwo, taryfy dynamiczne czy magazyny energii, które dopiero zaczynają rozwijać się na większą skalę. 

O magazynach energii można z całą pewnością powiedzieć, że będzie ich przybywało i że rynek spieszy się z ich budowaniem. 

Michał Orłowski, wiceprezes zarządu ds. zarządzania majątkiem i rozwoju Taurona Polska Energia, komentując inwestycje grupy Tauron w 2025 roku, wskazuje, że grupa uruchomiła realizację projektów bateryjnych magazynów energii (BME) o mocy ponad 560 MW. 

Uważamy, że na rynku magazynowania energii zaistnieje premia pierwszeństwa. Magazyny energii w dłuższej perspektywie będą się kanibalizowały. Dlatego planując te inwestycje, patrzymy przede wszystkim na możliwości przyłączeniowe - informuje Orłowski.

Tauron wszedł na rynek bateryjnych magazynów energii, zaczynając od małych projektów w Dąbiu i Przewozie (każdy o mocy 4 MW), które już zostały oddane do eksploatacji. Z prezentacji spółki wynikało, że grupa Tauron w 2027 roku zakłada oddanie do eksploatacji BME o mocy 90 MW, a w 2028 rok o mocy ponad 400 MW.