Wielkie i kosztowne programy inwestycyjne mają gruntownie zmienić polską energetykę i infrastrukturę. Środki publiczne napędzające ten cywilizacyjny skok muszą być też trampoliną dla rozwoju polskich firm. Rząd zapowiada, że o to zadba.
Około 1 bilion złotych – tyle Polska ma zainwestować w infrastrukturę krytyczną w ciągu 10 lat. Taką deklarację w rozmowie z portalem WNP złożył w lutym Jakub Jaworowski, obecnie członek zarządu BGK, a jeszcze do połowy 2025 r. minister aktywów państwowych. Kwotę tę wymienił w połowie lutego również premier Donald Tusk w kontekście finansowania wszystkich projektów i programów w polskiej energetyce i następnie powtórzył na konferencji 18 marca.
Mowa o ogromnych nakładach, które polska gospodarka będzie absorbować. Bilion złotych to więcej niż czwarta część całości produktu krajowego, jaki Polska wytworzyła w całym 2025 r. (w zeszłym roku wartość naszego PKB sięgnęło 3,88 bln zł) i więcej niż nasza gospodarka produkowała jeszcze 20 lat temu przez cały rok (PKB w 2005 r. szacowane było na 980 mld zł).
Choć skala planowanych inwestycji robi wrażenie, kluczowe pozostaje pytanie o realny efekt gospodarczy. Stawką nie są wyłącznie trwałe rezultaty w sferze infrastruktury czy wytwarzania energii, z których korzystać będą kolejne pokolenia Polaków – jak elektrownia jądrowa, Centralny Port Komunikacyjny (obecnie Port Polska) czy rozwój Kolei Dużych Prędkości. Równie istotne jest to, w jakim stopniu strumień publicznych pieniędzy zasili krajowe przedsiębiorstwa, rozwinie ich kompetencje, wyniesie polską gospodarkę na wyższy poziom rozwoju. To właśnie dlatego rząd coraz wyraźniej akcentuje znaczenie udziału krajowego komponentu w realizowanych projektach.
Do tej idei premier Donald Tusk nawiązał w noworocznym orędziu.
- Zasada local content, czyli najpierw polskie, stanie się na dobre żelazną regułą w zamówieniach publicznych - zapewniał szef rządu.
Cel jest jasno zdefiniowany: możliwie największa część pieniędzy przeznaczonych na inwestycje – w dużej mierze pochodzących z krajowych zasobów – powinna trafiać do polskich przedsiębiorstw, wykonawców i dostawców.
Warto jednak podkreślić, że tej świadomości obecnej władzy zabrakło przy okazji opracowywania rządowych dokumentów wyznaczających długofalowe kierunki rozwoju Polski. Ani w "Koncepcji Rozwoju Kraju 2050", ani w projekcie "Strategii Rozwoju Polski do 2035 r." nie znajdziemy zapisów wprost odnoszących się do podnoszenia znaczenia komponentu krajowego. A oba dokumenty są całkiem świeże – "Koncepcja…" została przyjęta przez Radę Ministrów w lipcu zeszłego roku, a "Strategię…" rząd skierował do konsultacji społecznych dwa miesiące później, czyli we wrześniu 2025 r.
W tym drugim dokumencie czytamy jedynie o "nowym podejściu UE do zamówień publicznych nastawionym na promowanie tzw. europejskiego local content". W tym cała rzecz jednak, by na etapie trwających prac legislacyjnych, mających nadać praktyczne ramy idei krajowego komponentu, słowo "europejskiego" zamienić na "polskiego" – i to obiecuje nam rząd ustami Donalda Tuska czy ministra aktywów państwowych Wojciecha Balczuna.
To właśnie Ministerstwu Aktywów Państwowych premier zlecił opracowanie definicji terminu "local content" i ubrania koncepcji polonizacji zamówień publicznych w ramy prawne.
W resorcie przy ul. Kruczej w Warszawie powstał Zespół ds. Udziału Komponentu Krajowego w Kluczowych Procesach Inwestycyjnych. W połowie lutego MAP poinformowało, że po miesiącach prac dokument został przyjęty na poziomie wewnętrznym. Oczekiwano więc jego szybkiej publikacji. Tymczasem jeszcze na początku marca Wojciech Balczun studził nastroje, wskazując, że dokument zostanie ujawniony najwcześniej w połowie miesiąca, przyznając jednocześnie, że wokół tych zapisów nastroje zostały "za mocne podgrzane".
Pod koniec marca minister aktywów państwowych Wojciech Balczun poinformował, że definicja „local content”, ma zostać zaprezentowana na przełomie marca i kwietnia.
Współpraca ma charakter międzyresortowy – w zespole, oprócz gospodarzy z MAP, znalazły się miejsca dla przedstawicieli ministerstw energii, finansów i gospodarki, infrastruktury, klimatu i środowiska oraz obrony narodowej. Czyli instytucji nadzorujących te obszary, gdzie inwestycje – ergo wydawane pieniądze publiczne – w tej i kolejnej dekadzie mają być największe.
Oprócz reprezentantów rządu w pracach nad przygotowaniem legislacyjnym biorą udział też przedstawiciele Głównego Urzędu Statystycznego, Urzędu Zamówień Publicznych oraz Agencji Rozwoju Przemysłu.
Polityka local content ma zapewnić odpowiedni udział rodzimych firm w wielkich inwestycjach energetycznych i infrastrukturalnych. Fot: Below the Sky / ShutterstockW zależności od przyjętej definicji idea polonizacji zamówień publicznych może oznaczać zarówno maksymalizację udziału polskich firm w realizacji inwestycji, jak i szerzej – nacisk na rozwój krajowego zaplecza technologicznego, kompetencyjnego i kapitałowego.
W tym pierwszym podejściu stosowane wskaźniki mają zwykle charakter ilościowy: mierzą procent wartości kontraktu realizowany przez rodzime firmy, udział lokalnych komponentów w produkcji czy też liczbę zaangażowanych w projekt pracowników, a więc jego wpływ na lokalny rynek pracy.
Drugie podejście - niekoniecznie alternatywne, raczej dopełniające -mówi o rozwoju krajowego potencjału gospodarczego. W tym rozszerzającym ujęciu local content oznacza trampolinę do rozwoju rodzimych dostawców i kooperantów, transfer technologii, budowę kompetencji kadrowych czy wzmacnianie sektora badawczo-rozwojowego. Mówiąc krótko: projekty realizowane z udziałem zagranicznych inwestorów mają w tym modelu prowadzić do powstawania i wzmacniania całych łańcuchów wartości w gospodarce krajowej.
O konieczności rozwoju know-how rodzimych firm mówił niedawno były premier Mateusz Morawiecki. Apelował o "mniejszy hurraoptymizm w kontekście importowanych rozwiązań, a większe skupienie na rozwoju krajowych technologii". Podejście takie ubrał w barwne hasło "technopatriotyzmu".
Niezależnie od przyjętego podejścia podjęte prace muszą skutkować maksymalizacją udziału krajowych przedsiębiorstw w inwestycjach realizowanych w Polsce. W najbardziej pożądanym wariancie – w roli głównych wykonawców. W rezerwowym wariancie – w roli dostawców i podwykonawców. Stąpając twardo po ziemi, trzeba bowiem sobie jasno powiedzieć, że dziś polskie firmy nie są jeszcze gotowe, jesli idzie o technologie i zasoby, by być liderami tych największych projektów cywilizacyjnych, które wprowadzą Polskę w lata 30. XXI wieku. I to dlatego w przypadku np. megalotniska w Baranowie (np. na etapie projektu) czy elektrowni atomowej w Choczewie musimy za technologię i wiedzę płacić firmom zagranicznym.
Definicja przyjęta na poziomie ustawowym, a także sposób jej stosowania w praktyce, powinny uwzględniać te uwarunkowania. Tak, aby regulacje nie były nadmiernie restrykcyjne i nie utrudniały realizacji inwestycji. Tam, gdzie krajowe podmioty dysponują odpowiednimi kompetencjami i technologiami, naturalnym wyborem powinno być zlecanie głównych kontraktów właśnie im. Z kolei tam, gdzie zasobów "made in Poland" brakuje, konieczne będzie stawianie na podmioty zagraniczne, przy jednoczesnym zobowiązaniu ich do współpracy z krajowymi dostawcami.
Tu jednak znów natrafić można na mieliznę – jak bowiem precyzyjnie, ale jednocześnie wystarczająco inkluzywnie, zdefiniować czymże jest "polska firma"?
W warunkach globalnej gospodarki, w której kapitał, technologie i struktury własności przekraczają granice państw, definicja oparta na kryterium narodowości kapitału okazuje się niewystarczająca, nieadekwatna do rzeczywistości.
Ekonomiści wyróżniają trzy kryteria przynależności firmy: kapitałowe (czy większościowy pakiet udziałów znajduje się w polskich rękach), rejestracyjne (czy firma jest zarejestrowana w Polsce) oraz operacyjne (czy firma faktycznie działa w Polsce, kreuje u nas miejsca pracy i płaci daniny publiczne, w tym CIT).
Szykując ofensywę polonizacji gospodarki nie wolno jednak stracić z pola widzenia faktycznych priorytetów nadchodzącego boomu inwestycyjnego. Wzmocnienie krajowych przedsiębiorstw i rozwój zaplecza technologicznego to ważny cel, ale powinien pozostać efektem ubocznym (jakże pożądanym) dobrze zaprojektowanej polityki, a nie jej jedynym punktem odniesienia. Na pierwszym miejscu powinny pozostać jakość inwestycji, termin ich realizacji i - rzecz jasna - koszty.
Tu do gry wkroczyć musi Urząd Zamówień Publicznych. To od zmian w systemie zamówień i przetargów zależy, czy uda się pogodzić interes państwa, inwestora, wykonawców i obywateli. Trzeba bowiem brać pod uwagę scenariusz, w którym najkorzystniejszą ofertę - na budowę drogi ekspresowej, węzła kolejowego czy bloku energetycznego - złoży nie polskie, lecz zagraniczne konsorcjum.
Jeśli jednak od szeroko nagłaśnianej obecnie idei local content nie będziemy w stanie przejść do praktycznej realizacji, zapisy polityki local content pozostaną na papierze przy znikomych efektach, to rzeczony bilion złotych, zamiast umacniać i unowocześniać polską gospodarkę, przeleci przez nią jak woda przez sito...
Oglądasz archiwalną wersję strony Europejskiego Kongresu Gospodarczego.
Co możesz zrobić:
Przejdź do strony bieżącej edycji lub Kontynuuj przeglądanie
