"Obniża poziom wzajemnego zaufania". Polityka obronna po wecie do SAFE

Prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę o unijnej pożyczce obronnej SAFE, a rząd zdecydował, że i tak sięgnie po te pieniądze, tylko na mocy innych przepisów. Jakie będą polityczne konsekwencje tego sporu? - Weto obniża poziom wzajemnego zaufania – powiedział WNP przewodniczący komisji obrony w Sejmie Andrzej Grzyb z PSL. Z kolei Bartosz Kownacki z PiS uważa, że prezydent dobrze odczytuje nastroje społeczne i opinie Polaków.

• SAFE to nisko oprocentowana pożyczka na wydatki związane z bezpieczeństwem w łącznej wysokości 150 mld euro, do której przystąpiło 19 z 27 państw UE. Z tego Polsce przypadła największa pula - 43,7 mld euro, czyli około 185 mld zł. Rząd zapowiadał, że zdecydowana większość, nawet 89 proc., trafi do polskiego przemysłu. Środki trzeba wydać do końca 2030 r. Spłata każdej transzy (wypłacanych co pół roku) ma być rozłożona na 45 lat, przy czym przez pierwsze 10 lat można spłacać tylko odsetki. Zakupy finansowane z SAFE są zwolnione z podatku VAT.

• W czwartek prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę wdrażającą SAFE w Polsce. Porównał przy tym SAFE do kredytów frankowych i ocenił, że problem z unijną pożyczką dotyczy także tego, że o naszym bezpieczeństwie nie decydowałyby wyłącznie polskie władze.

• W piątek rząd przyjął uchwałę o programie Polska Zbrojna. Upoważnił ministrów do podpisania umowy dotyczącej SAFE. Pożyczkę ma zaciągnąć Bank Gospodarstwa Krajowego na rzecz istniejącego już Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych.
• O obronności będziemy rozmawiać podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego, który odbędzie się 22-24 kwietnia w Katowicach. Rejestracja na to wydarzenie już trwa.

W czwartek w orędziu prezydent Karol Nawrocki ogłosił weto do ustawy, która wdraża w Polsce SAFE, czyli unijną nisko oprocentowaną pożyczkę na wydatki związane z bezpieczeństwem, z której Polska ma dostać 43,7 mld euro (ok. 185 mld zł). W piątek rano na nadzwyczajnym posiedzeniu rząd zdecydował, że i tak skorzysta z tych pieniędzy. Jest to możliwe, bo SAFE funkcjonuje na podstawie unijnego rozporządzenia, czyli aktu prawnego, który stosuje się bezpośrednio. Ustawa, którą zawetował prezydent, precyzowała jedynie, jak gospodarować pożyczką w Polsce. Rząd uchwalił, że wykorzysta teraz rozwiązania z innej ustawy, na mocy której od 2022 roku działa Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych.

Poseł PSL: weto obniża poziom wzajemnego zaufania

Jakie będą polityczne konsekwencje prezydenckiego weta oraz odpowiedzi rządu – o to WNP spytała posłów z sejmowej komisji obrony narodowej.

- Obszar bezpieczeństwa był wyłączony ze sporu politycznego. Weto prezydenta to absolutnie zmienia i szkoda. Pan prezydent mógł się wykazać przywództwem, odchodząc od partyjnego sporu na rzecz poparcia tego, co służy zbudowaniu historycznej szansy na modernizację polskich sił zbrojnych – powiedział przewodniczący komisji Andrzej Grzyb z PSL.

Reprezentuje on to samo ugrupowanie, co wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz, który do tej pory zajmował wobec prezydenta Karola Nawrockiego postawę bardziej koncyliacyjną niż pozostali koalicjanci. Czy weto wpłynie na zmianę tego stanowiska?

- Niewątpliwie weto obniża poziom wzajemnego zaufania, a jak się nie buduje zaufania, to trudno potem powiedzieć, że przyszłość jest lepsza. Ona jest zdecydowanie gorsza w relacjach pomiędzy instytucjami takimi jak prezydent, rząd, również parlament. Oczywiście zdajemy sobie sprawę, że wszystko to można naprawić, ale tym razem oczekujemy na krok ze strony pana prezydenta – powiedział przewodniczący sejmowej komisji obrony.

Dodał, że proces odbudowy zaufania ma swoje ograniczenia psychologiczne. - Relacje formalne mają ogromne znaczenie, ale najbardziej znaczenie ma budowanie relacji interpersonalnych – stwierdził.

Poseł Grzyb oznajmił też, że Polska będzie mogła skorzystać z pożyczki SAFE, ale weto utrudnia cały proces. Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych, za pomocą którego zostanie teraz zaciągnięta unijna pożyczka, może bowiem finansować zakupy dla wojska. Tymczasem około jednej dziesiątej wyceny projektów, jakie Polska zgłosiła Brukseli, stanowiły zakupy dla służb podległych MSWiA (policji, Straży Granicznej i Służby Ochrony Państwa) oraz środki w inwestycje drogowe i kolejowe potrzebne, by wojsko mogło sprawniej się przemieszczać.

Prezydent Karol Nawrocki, zanim ogłosił weto, skierował do Sejmu projekt, który jest jego zdaniem alternatywą dla unijnego SAFE, nazywany przez prezydenta "polskim SAFE zero procent". Ustawa miałaby powołać Polski Fundusz Inwestycji Obronnych. Głównym źródłem finansowania miałby być zysk Narodowego Banku Polskiego, który teraz jest dochodem budżetu państwa. Gdyby zysk był za niski, to pieniądze miałby pożyczyć Bank Gospodarstwa Krajowego. Rząd jednak zwraca uwagę, że w ostatnich latach NBP wykazuje straty i dlatego premier Donald Tusk nazywa propozycję prezydenta "SAFE zero złotych".

Jakie będą losy tego projektu w Sejmie? Przewodniczący Grzyb zwrócił uwagę, że pierwsze pieniądze w prezydenckim funduszu mogłyby się pojawić najwcześniej w przyszłym roku, gdy NBP sporządzi sprawozdanie za rok 2026. - Pojawienie się pierwszych pieniędzy w tym funduszu to jest realnie za półtora roku, a w międzyczasie jedyna możliwość to zaciąganie zobowiązań na rynku finansowym, a więc emisja polskich obligacji, względnie kredyty zaciągane na rynku bankowym przez Bank Gospodarstwa Krajowego, na pewno dwukrotnie droższe niż z programu SAFE, gdzie prognozowane oprocentowanie wynosi około 3 procent – zwrócił uwagę polityk PSL.

Poseł PiS: prezydent dobrze odczytuje nastroje Polaków

Poseł PiS Bartosz Kownacki, wiceprzewodniczący komisji obrony a w przeszłości wiceminister odpowiedzialny za zakupu dla wojska, powiedział, że prezydent Nawrocki postąpił słusznie. - Widać, że dobrze odczytuje nastroje społeczne i opinie Polaków o tym programie. Jest to korzystne dla Polski, bo ma na stole inną propozycję – ocenił na początku rozmowy z WNP.

Czy zatem nastroje społeczne to najważniejsze, czym należy się kierować, podejmując decyzje dotyczące bezpieczeństwa narodowego? – Polacy są mądrzy i wiedzą, że uzależnienie od Brukseli, szantaż Brukseli, który miał miejsce chociażby w przypadku programu KPO, jest nienajlepszym gwarantem polskiego bezpieczeństwa – odpowiedział Kownacki.

- Najlepszym gwarantem polskiego bezpieczeństwa jest to, kiedy minister obrony narodowej ma określoną pulę pieniędzy, którą może swobodnie, wedle swojego uznania, oczywiście po konsultacjach z dowódcami, wydać na zamówienia, a nie działać pod dyktando Brukseli – stwierdził poseł PiS.

Kownacki wyraził też nadzieję, że rozwiązaniem w obecnej sytuacji będzie ustawa, której projekt zaproponował prezydent. Apelował o jej rozpatrzenie punkt po punkcie i dyskusję, czy da się ją zrealizować i co można poprawić.

Nawiązał też do zapowiedzi marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego z Lewicy, który w środę zapowiedział, że nie będzie pracy nad prezydenckim projektem, dopóki nie zakończy się proces legislacyjny związany z ustawą o unijnym SAFE. - Nie rozumiem tego szantażu pana marszałka, tym bardziej, że pierwsze czytanie to jest moment, kiedy się bardzo szeroko dyskutuje o założeniach ustawy, o tym, co w niej się spina, co się nie spina – mówił polityk PiS.

Poseł KO: sygnał dla wojska, że nie ma zgody na górze

Witold Zembaczyński, który w komisji obrony jest jednym z częściej zabierających głos posłów z Koalicji Obywatelskiej, w rozmowie z WNP powiedział, że "jak widać po nagłówkach prasowych, z weta cieszy się tylko Federacja Rosyjska". Jego zdaniem w sprawie SAFE zabrakło zgody ponad podziałami, kiedy mowa o siłach zbrojnych.

- W myśl źle pojętej polaryzacji i polityki partyjnej pan prezydent zaprzepaścił pewną szansę. To przede wszystkim jest strata 7 miliardów złotych dla MSWiA oraz 10 miliardów na infrastrukturę – powiedział poseł, nawiązując do ograniczeń Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, z którego finansować można wyłącznie zakupy dla wojska.

- Zależy nam na tym, żeby te pieniądze trafiły do polskiej gospodarki, mimo że będzie to z opóźnieniem – zapewnił poseł KO.

- Liczba przeszkód tworzy się w sposób piętrowy, ale nie są to przeszkody nie do pokonania. Mówię tutaj nie tylko o kwestiach formalnych związanych z sięgnięciem po te pieniądze, ale przede wszystkim o kwestii kontraktowania z wykonawcami. (...) Część polskiego przemysłu na tym zdecydowanie ucierpi. Bo najważniejszy w rozmowie o bezpieczeństwie jest teraz czynnik czasu – podkreślił Zembaczyński.

Podobnie jak przedstawiciele rządu, zwracał uwagę, że "SAFE zero procent" prezydenta Karola Nawrockiego i prezesa NBP Adama Glapińskiego tak naprawdę "jest SAFE-em pustym". - Już widać, jak pan prezes Glapiński rakiem się z tego wycofuje. To było tylko potrzebne, żeby mieć podkładkę pod weto i tak się w istocie stało – ocenił członek sejmowej komisji obrony.

Przestrzegł również przed sięganiem po rezerwy Narodowego Banku Polskiego. - To kwestia pewnego sacrum, jakim są rezerwy w złocie. Naruszenie tych rezerw stworzyłoby niebezpieczny precedens. Takie rezerwy są na wypadek skrajnych wydarzeń, na wypadek stanięcia ojczyzny nad przepaścią, upadku meteorytu, wybuchu pełnoskalowej wojny, ale nie na to, żeby inwestować w czasach pokoju – powiedział poseł KO.

Ocenił też, że weto utrudni prezydentowi Nawrockiemu szanse na reelekcję, ponieważ jest to decyzja, która "mu będzie ciążyć". - Mamy w Polsce głęboki mechanizm polaryzacyjny, który jest destrukcyjny dla interesu sił zbrojnych, dla naszego interesu państwowego. Polska jest jednym z najbardziej spolaryzowanych społeczeństw w Europie i w myśl działania tego mechanizmu pan prezydent stosuje swoją politykę – powiedział Zembaczyński. Dodał, że dla sił zbrojnych to sygnał, że "nie ma zgody na górze", jeśli chodzi o kierunki rozwoju i modernizacji technicznej wojska.

Poseł Polski 2050: już jest kampania wyborcza

Wiceprzewodniczący komisji obrony Piotr Paweł Strach z Polski 2050 powiedział WNP, że prezydent podjął złą decyzję, która utrudni pozyskanie korzystnie oprocentowanych środków na siły zbrojne, policję, Straż Graniczną i inne służby oraz na infrastrukturę drogową i kolejową. - Te pieniądze są nam potrzebne, bo jest wojna tuż za naszymi granicami – podkreślił poseł.

- Mam nadzieję, że teraz wystarczy Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych i że do kredytu koreańskiego czy kredytu amerykańskiego będzie można też w ramach tego funduszu zmieścić kredyt europejski – powiedział.

Jak to wpłynie na współpracę rządu i prezydenta w kwestii sił zbrojnych?

- Moim zdaniem już jest kampania wyborcza i PiS i Platforma już są w trybie konkurencji wyborczej. Na tym na pewno straci polskie bezpieczeństwo. Nasze służby - przede wszystkim wojsko, policja, straż - są zakładnikami wojny polsko-polskiej – ocenił rozmówca WNP.

Zdaniem Stracha krótkoterminowo można jeszcze uwierzyć w finansowanie wydatków na bezpieczeństwo państwa z zysku NBP, ale długoterminowo to niemożliwe. Zwrócił też uwagę, że zaciągnięcie pożyczki z programu SAFE za pomocą Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych oznacza, iż trzeba będzie zwiększyć plan finansowy Funduszu.

Uchwała w sprawie Programu Polska Zbrojna

W odpowiedzi na weto prezydenta w piątek rząd przyjął uchwałę w sprawie Programu Polska Zbrojna. W ten sposób upoważnił ministra obrony Władysława Kosiniaka-Kamysza oraz ministra finansów i gospodarki Andrzeja Domańskiego do podpisania umowy dotyczącej SAFE.

Jak poinformowano w komunikacie po posiedzeniu rządu, wiodącą rolę w koordynacji wykonywania zadań finansowanych z SAFE będzie pełnił MON, budżet tego resortu ma być chroniony przed spłatą pożyczki z tego programu. Pożyczkę z SAFE zaciągnie Bank Gospodarstwa Krajowego na rzecz Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. To utworzony w 2022 r. fundusz w BGK, za pomocą którego bank zaciąga pożyczki i kredyty, rzadziej emituje obligacje, by finansować zakupy dla wojska.

Uchwała rządu zawiera też postanowienia dotyczące kontroli i audytu dotyczącego wykorzystania pieniędzy z SAFE oraz osłony antykorupcyjnej i kontrwywiadowczej.