Wojna toczona tysiące kilometrów od Polski może mieć bardzo istotny wpływ na nasze bezpieczeństwo. Konflikt USA i Izraela z Iranem radykalnie zmienił priorytety amerykańskiego przemysłu zbrojeniowego. Jednym z pierwszych skutków może być opóźnienie dostaw systemów Patriot do Polski - niezbędnych do zapewnienia obrony polskiego nieba na wysokim poziomie.
Przez walki w Iranie plan zbudowania do 2029 roku wielowarstwowej tarczy antyrakietowej może być nieaktualny. I nie chodzi o politykę, lecz o twardą logistykę i ograniczone moce produkcyjne. Amerykańskie systemy Patriot i pociski do nich są kluczowym elementem najwyższego "piętra" polskiego programu obrony powietrznej Wisła.
Patrioty, w wersji którą kupiła Polska (konfiguracja z pociskami PAC‑3 MSE), to system obrony powietrznej średniego zasięgu (do 100 km na pułapie), jedyna warstwa w naszej wielowarstwowej tarczy powietrznej (Wisła–Narew–Pilica–Pilica+ i dodatkowo San), która ma realną zdolność do przechwytywania pocisków balistycznych krótkiego zasięgu, jak rosyjskie pociski Iskander czy Kalibr, pocisków manewrujących czy zwalczania samolotów i dronów.
Wojna w Ukrainie pokazała, że Patriot może też przechwycić Kindżała, rosyjski pocisk hipersoniczny, ale wymaga to m.in. dobrych warunków radarowych i odpowiedniej liczby pocisków.
Program Narew, przewidziany w naszej obronie powietrznej jako drugie najwyższe piętro, to system obrony krótkiego zasięgu, zwalczający cele powietrzne z odległości 25 km, lecące na wysokości do około 10 km. Docelowo rakiety CAMM-ER, które są w Narwi, mają mieć zasięg 45 km i zwalczać cele na pułapie do około 15 km. Nie mogą jednak zwalczać rakiet balistycznych, jak Iskander czy Kindżał, ani celów lecących na wysokościach powyżej 15 km.
Pilica natomiast to system bardzo krótkiego zasięgu do 5-6 km, lecące na pułapie 3-4 km. Podkreślmy, że w programie Pilica+ są też rakiety CAMM - jest zatem krótkiego i bardzo krótkiego zasięgu.
Do tego dochodzi jeszcze najnowszy w tym zestawieniu program San, który jest nakierowany przede wszystkim na zwalczanie dronów.
Przypomnijmy, że Polska jest w trakcie realizacji jednych z największych w Europie zamówień na systemy Patriot w ramach programu Wisła, obejmujące nie tylko wyrzutnie i pociski PAC‑3 MSE, ale także nową generację radarów dookólnych LTAMDS oraz zintegrowany system dowodzenia obroną powietrzną IBCS.
W pierwszej fazie, podpisanej w 2018 roku, Polska kupiła dwie baterie (w sumie 16 wyrzutni) Patriot wraz z IBCS oraz i 208 sztuk pocisków PAC‑3 MSE. Te baterie strzegą już nieba nad Polską.
W drugiej umowie, zawartej w 2023 r. - w ramach II fazy programu Wisła - zamówiliśmy sześć kolejnych baterii, pełny pakiet radarów LTAMDS oraz rozbudowę infrastruktury dowodzenia. Departament Stanu USA wyraził przy tym zgodę na sprzedaż Polsce ponad 600 pocisków PAC‑3 MSE. W maju 2025 r. Polska złożyła też wniosek do USA o zakup 788 tańszych pocisków PAC‑2 GEM‑T za maksymalnie 5,8 mld dolarów.
To właśnie dostawy 48 wyrzutni Patriot, które miały trafić do wojska w latach 2027-2029 mogą się opóźnić, choć trudno dziś jeszcze przewidzieć, jak bardzo. Powodem jest wojna na Bliskim Wschodzie, która potencjalnie blokuje Patrioty dla Polski. Od pierwszych dni ataku na Iran amerykańskie bazy w Iraku, Syrii i na Morzu Czerwonym są zaciekle atakowane przez irańskie drony i pociski balistyczne.
W ramach II fazy programu Wisła zamówiliśmy sześć kolejnych baterii, pełny pakiet radarów LTAMDS oraz rozbudowę infrastruktury dowodzenia, fot. US ArmyKażdy taki incydent oznacza zużycie rakiet przechwytujących PAC‑3 MSE - najdroższego i najbardziej zaawansowanego elementu systemu Patriot, choć oczywiście nie tylko tych. USA mają obowiązek utrzymywać minimalne zapasy amunicji strategicznej. Gdy te spadają poniżej progu, muszą uzupełniać własne zapasy. Dlatego w Kongresie USA pojawiły się głosy, że eksport Patriotów powinien zostać ograniczony do czasu ustabilizowania sytuacji na Bliskim Wschodzie.
Także Izrael w ciągu kilkunastu dni wojny zużył setki pocisków przechwytujących. Amerykanie, zgodnie z umową o współpracy obronnej, muszą uzupełnić izraelskie zapasy w trybie pilnym. Pentagon oficjalnie poinformował o przekierowaniu części produkcji PAC‑3 MSE na potrzeby własne i Izraela. Możliwe więc, że linie produkcyjne Lockheed Martin i Raytheon pracują teraz "na Izrael". Potrzeby związane z konfliktem na Bliskim Wschodzie są jednak większe, bo przecież również arabscy sojusznicy USA korzystają z antyrakiet systemu Patriot.
- Dwa tygodnie od rozpoczęcia wojny możliwości obrony przeciwlotniczej większości państw Zatoki Perskiej są zagrożone wyczerpywaniem się - ocenił Jean Loup Samaan, starszy pracownik naukowy w Instytucie Bliskiego Wschodu Narodowego Uniwersytetu Singapuru, cytowany przez portal Breaking Defense.
Stany Zjednoczone zaatakowały ponad 6000 celów w Iranie. Można założyć, że zużyły do tego setki, a nawet tysiące cennych pocisków dalekiego zasięgu. Przedstawiciele Pentagonu twierdzą, że Stany Zjednoczone dysponują wystarczającymi środkami do "obecnego zadania". Ale to nie znaczy, że jednocześnie mają wystarczające zapasy rakiet do realizacji innych celów. Poza tym coraz bardziej prawdopodobny wydaje się scenariusz przedłużenia się walk w Iranie z tygodni na miesiące.
USA od lat nie kupowały wystarczającej ilości rakiet, dlatego według amerykańskich analityków grozi im wyczerpanie amunicji, co w kręgach wojskowych nazywa się "posunięciem Winchestera". Rozwiązanie tego problemu prawdopodobnie będzie wymagało interwencji Kongresu i uchwalenia znacznego budżetu uzupełniającego.
Problem w tym, że produkcja rakiet PAC‑3 MSE to proces długotrwały, wymagający komponentów o niskiej dostępności, zależny od łańcuchów dostaw z Azji i Europy, a wojna zakłóciła także łańcuch dostaw, zwłaszcza komponentów elektronicznych. W efekcie czas produkcji jednej rakiety wzrósł z około 24 do nawet 36 miesięcy.
Amerykański przemysł zbrojeniowy ma ograniczoną przepustowość. Już przed wybuchem konfliktu z Iranem produkcja tych pocisków była niewystarczająca, a teraz sytuacja jeszcze się pogorszyła. Szacuje się, że przez ostatnie dwa tygodnie na Bliskim Wschodzie wystrzelono antyrakiety wyprodukowane w ciągu dwóch lat.
W drugiej połowie 2025 r. Donald Trump zapowiedział, że jeśli firmy zbrojeniowe nie zwiększą produkcji, nie dostaną pieniędzy. - Nie będziemy finansować przemysłu, który nie potrafi dostarczyć tego, czego potrzebujemy - zagroził.
Pentagon, z polecenia Trumpa, zażądał podwojenia, a nawet czterokrotnego zwiększenia produkcji 12 kluczowych rodzajów uzbrojenia. Wśród nich znalazły się pociski Patriot PAC‑3 MSE. Powód - dramatycznie niskie zapasy. Na to dictum natychmiast odpowiedział Lockheed Martin, zobowiązując się do podwojenia produkcji.
Armia amerykańska planuje nawet czterokrotnie zwiększyć tempo pozyskiwania pocisków PAC-3 do 2 tys. rocznie. To jednak umowy ramowe, a nie kontrakty. Czas ucieka, a specjaliści twierdzą, że nie ma pieniędzy na zakontraktowanie wszystkich tych rakiet. Środki z ostatniej ustawy budżetowej pozwolą prawdopodobnie na zakup od 300 do 350 rakiet PAC-3 w roku. Może to nie wystarczyć na wyprodukowanie 2 tys. pocisków PAC-3 do 2030 r.
Lockheed Martin ogłosił, że nie jest w stanie skokowo zwiększyć – szybciej niż o 10-15 proc. rocznie. Również Raytheon potwierdził, że czas realizacji nowych zamówień wydłużył się o kilkanaście miesięcy. To dwaj najwięksi producenci uzbrojenia na świecie. Także pocisków do Patriota.
Na tym jednak nie koniec. W najnowszym, opublikowanym w marcu raporcie o niektórych systemach uzbrojenia armii amerykańskiej i sił powietrznych znalazła się informacja dotycząca dookólnego radaru LTAMDS, który zakupiliśmy dla II fazy Wisły. W 2026 r. radar ma przejść kolejny etap testów, co wskazuje, że nie ma jeszcze wystarczających danych, aby ocenić skuteczność operacyjną LTAMDS przeciw taktycznym pociskom balistycznym.
System będzie jeszcze dopracowywany, a decyzja o pełnoskalowej produkcji ma zapaść dopiero pod koniec 2028 roku. Radary LTAMDS zapewniają pełne pokrycie 360°, co jest niezbędne do zwalczania rakiet balistycznych i pocisków manewrujących nadlatujących z dowolnego kierunku. Widać jednak, że terminowość ich dostaw dla polskiej armii też jest obecnie zagrożona.
Czarny scenariusz dla dostaw Patriot do Polski nie jest jednak jeszcze przesądzony. Wiele zależy od tego, czy i jak bardzo Kongres USA zwiększy nakłady na produkcję rakiet i amunicji.
Jedno co jest pewne to, że wojna na Bliskim Wschodzie pokazała brutalną prawdę, że w globalnym systemie bezpieczeństwa nawet odległy konflikt może zburzyć lokalne plany obronne.
W naszym przypadku braki w Patriotach przypominałyby sytuację, w której buduje się sieć autostrad, ale przez lata brakuje w niej kluczowego węzła - wszystko działa, ale nie tak, jak zaprojektowano. Inną analogią może być montaż nowoczesnych drzwi antywłamaniowe w domu bez dachu. Nawet jeśli Narew i Pilica+ będą rozwijane zgodnie z planem, system pozostanie otwarty "od góry".
Bez Patriotów cały system Narew-Wisła-Pilica+ staje się nieszczelny. Narew będzie musiała łatać część zadań, do których nie jest optymalnie przygotowana - np. przechwytywanie bardziej wymagających celów na granicy swoich możliwości, co zwiększa ryzyko "przebicia się" części wrogich pocisków.
Dla Rosji natomiast opóźnienia w dostawach Patriotów byłyby czytelnym sygnałem, że Zachód ma ograniczone możliwości szybkiego zwiększania produkcji, Polska na dłuższy czas ma niepełną tarczę antyrakietową a okno czasowe na presję, szantaż i testowanie NATO jest wciąż otwarte. Pozostaje nadzieja, że Stany Zjednoczone jest nie pozwolą na to, by te scenariusze sprawdziły się w najgorszych wariantach.
Oglądasz archiwalną wersję strony Europejskiego Kongresu Gospodarczego.
Co możesz zrobić:
Przejdź do strony bieżącej edycji lub Kontynuuj przeglądanie
