Sąsiad Ukrainy cierpi po ataku Rosji. W systemie brakuje energii

Rosyjski atak przerwał połączenie energetyczne między Rumunią a Mołdawią, biegnące częściowo przez terytorium Ukrainy. Władze w Kiszyniowie zmuszone były do wprowadzenia ograniczeń w gospodarowaniu energią. Naprawa uszkodzeń zajmie co najmniej miesiąc.

• Rosyjskie uderzenie trafiło w tranzytową linię energetyczną Mołdawii biegnącą przez Ukrainę.
• Władze Mołdawii apelują o oszczędzanie energii. W ten sposób chcą stabilizować system.
• Stan wyjątkowy w mołdawskiej energetyce ma przyspieszyć wszelkie procedury związane z odbudową i rozwojem sieci energetycznej.
• Problemy wynikające z wojny na Ukrainie będą dyskutowane na Europejskim Kongresie Gospodarczym w Katowicach (22-24 kwietnia). Trwa rejestracja na wydarzenie.

Prezydent Mołdawii Maia Sandu poinformowała o odcięciu 23 marca tego roku głównej linii energetycznej łączącej Mołdawię z Rumunią. Stało się to po ataku rosyjskich dronów i rakiet na ukraiński fragment linii energetycznej Isaccea – Vulcanesti. Decyzją parlamentu ogłoszono 60–dniowy stan wyjątkowy w energetyce.

Operator energetyczny Moldelectrica ogłosił uruchomieniu alternatywnych połączeń energeycznych z Rumunią. Są one jednak one o bardzo małej przepustowości. Istnieją plany rozbudowy tych łączy, ale realnie może nastąpić to dopiero około roku 2030 roku.

Co prawda ostatnio mołdawskie ministerstwo energetyki ogłosiło optymistyczny termin zakończenia inwestycji na koniec roku 2027, tyle że dopiero przed kilku tygodniami został ogłoszony konkurs na wykonawcę tego połączenia, biegnącego z Baltu do rumuńskiej Suczawy. Równolegle do tego połączenia ma także powstać, za pieniądze amerykańskie, inne połączenie energetyczne Mołdawii z Rumunią. To jednak dopiero plany.

Ta sytuacja jest pokłosiem zerwania dostaw energii elektrycznej z separatystycznego Naddniestrza w wyniku zaprzestania dostaw rosyjskiego gazu do największej tamtejszej elektrowni. Stamtąd zaś zasilany był w elektryczność cały kraj. Tak było do końca 2024 roku. Obecnie energia z Naddniestrza (gdy nawet pojawi się w mołdawskim systemie) jest sporo droższa od tej z Rumunii czy z farm fotowoltaicznych.

Władze ogłaszają energetyczny stan wyjątkowy

Stan wyjątkowy w mołdawskiej energetyce oznacza możliwość wyłączania zasilania konkretnych firm, na okres do kilku godzin. Pozwala też rządowi na szybkie decyzje z pominięciem standardowych procedur zamówień publicznych.

Jak na razie jednak nie ma wyłączeń odbiorców prywatnych. Kiszyniów jest więc normalnie oświetlony. Wyłączenia mogą mieć miejsce przede wszystkim po zmroku. Słoneczna pogoda pomaga bowiem wytwarzać duże ilości energii, w licznych już w Mołdawii, instalacjach fotowoltaicznych. Nocą energii w systemie jest mniej, bo magazyny energii w Mołdawii są jeszcze nieliczne. Niemniej energia z odnawialnych źródeł zaspokaja już nawet 20 proc. mołdawskich potrzeb.

W dokumencie o wprowadzeniu energetycznego stanu wyjątkowego wyraźnie stwierdzono, że placówki służby zdrowia, obiekty infrastruktury krytycznej oraz grupy szczególnie wrażliwe mają absolutny priorytet w zakresie dostaw energii. Jednocześnie operator Moldelectrica wstrzymuje eksport energii elektrycznej w godzinach szczytu (17–21), aby skierować dostępne zasoby na potrzeby krajowe.

Rząd zwrócił się do zarządców budynków użyteczności publicznej i komercyjnych o ograniczenie oświetlenia wewnętrznego o co najmniej 30 proc., wyłączanie oświetlenia witryn sklepowych i reklamowych, a także ograniczenie korzystania ze schodów ruchomych w godzinach szczytu.

Ponadto podmiotom gospodarczym, których procesy produkcyjne zużywają duże ilości energii elektrycznej, np. wykorzystującym piece elektryczne, spawarki łukowe lub instalacje topiące, zdecydowanie zaleca się dostosowanie harmonogramu pracy poza okresy szczytowego zużycia.

Ograniczenia dotyczą także sprzedaży paliwa

Służba celna będzie z kolei ściśle kontrolować eksport produktów naftowych. Na poziomie detalicznym zezwala się na sprzedaż oleju napędowego na stacjach benzynowych w pojemnikach o pojemności maksymalnie 20 litrów.

Władze próbuję też wesprzeć szybkie wdrażania systemów magazynowania i wytwarzania energii poprzez zwolnienie takich inwestycji z obowiązku uzyskiwania pozwoleń budowlanych. Probuje się w ogóle uprościć i odbiurokratyzować proces podłączania obiektów wytwarzających energię, aby jak najszybciej zwiększyć moce wytwórcze energii alternatywnej.

Ponadto elektrownie cieplne będą mogły wytwarzać więcej energii elektrycznej z gwarancją pokrycia wszystkich niezbędnych kosztów, w tym strat w procesie technologicznym, bez sankcji w okresie stanu wyjątkowego.

Moldelectrica może skorzystać z procedury zamówień publicznych w drodze bezpośrednich negocjacji. W ten sposób ekipy techniczne mogą szybko uzyskać niezbędny sprzęt awaryjny, aby uniknąć przerw w dostawach energii elektrycznej w godzinach szczytu i wyeliminować ryzyko poważnego zachwiania równowagi w systemie energetycznym.

Jak stwierdzono w komunikacie władz mołdawskich, środki te są niezbędne do zapobiegania niekontrolowanym przerwom w dostawach energii, utrzymania funkcjonowania państwa oraz ochrony obywateli poprzez zapobieganie poważnemu kryzysowi energetycznemu.

Odbudowa łącza z Rumunią potrwa co najmniej miesiąc

Obecnie najważniejszy wydaje się remont uszkodzonej magistrali. Mołdawski analityk Ion Preasca, w rozmowie z WNP, przewiduje, że remont uszkodzonego odcinka będzie trwał co najmniej miesiąc.

- Teraz trzeba wyremontować całą linię, w jej ukraińskim odcinku - podkreśla Preasca. - Bez tego mołdawska energetyka znajduje się w bardzo trudnej sytuacji. To najważniejsze połączenie mołdawskiej energetyki z systemem rumuńskim. Dopóki jednak trwa rosyjska agresja na Ukraina nikt nie da 100 proc. pewności, że sytuacja się nie powtórzy. Bo zawsze tam może spaść jakaś "przypadkowa" rakieta czy dron.

 
Remont linii będzie się odbywał na koszt właściciela czyli struktur mołdawskiej energetyki. Same roboty będą jednak wykonywały firmy z Ukrainy. Według specjalistów z Moldelectrica na podstawie danych eksploatacyjnych zidentyfikowano już usterki linii, a ich usunięcie wymaga specjalistycznych interwencji. Rząd poinformował, że próby automatycznego przywrócenia linii zakończyły się niepowodzeniem.

Odbudowę utrudnia odkrycie szczątków zestrzelonych dronów w pobliżu uszkodzonej infrastruktury po stronie ukraińskiej. Konieczne są prace oczyszczające, zanim ekipy techniczne będą mogły przystąpić do napraw. Uszkodzona linia jest kluczowym elementem systemu ENTSO-E, europejskiej sieci koordynującej przesył energii. Zapewnia do 70 procent dostaw energii na prawym brzegu Mołdawii. Uszkodzenia magistrali oznaczają deficyt szacowany na 350–400 MW w godzinach szczytu.

To nie pierwsze działania Rosji, które wpływają na bezpieczeństwo Mołdawii, nie tylko energetyczne. W marcu ostrzał elektrowni wodnej w Nowodniestrowsku spowodował zanieczyszczenie Dniestru produktami ropopochodnymi. A rzeka ta dostarcza wodę pitną dla około 80 procent ludności kraju.