W Polsce zaczyna się budowa zaplecza do obsługi Apache’y

Wojskowe Zakłady Lotnicze Numer 1 w Łodzi i amerykański Lockheed Martin podpisały w poniedziałek wykonawcze umowy offsetowe dotyczące budowy w Polsce zaplecza do pełnej obsługi śmigłowców uderzeniowych Apache. - Negocjujemy twardo i dlatego offset stał się tu faktem, a nie ułudą - powiedział premier Donald Tusk.

• W sierpniu 2024 Polska kupiła prawie setkę śmigłowców uderzeniowych Apache w najnowszej wersji za prawie 11 miliardów dolarów. Dostawy są przewidziane na lata 2028-32.
• Zakup tych śmigłowców to jeden z tylko dwóch programów zbrojeniowych realizowanych w ciągu ostatniej dekady, którym towarzyszyły umowy offsetowe. 
• - Apache to jest wielka szansa dla polskiej obronności i konkretnych zakładów wojskowych - powiedział w poniedziałek premier Donald Tusk.
• O obronności będziemy rozmawiać podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego, który odbędzie się 22-24 kwietnia w Katowicach. Rejestracja na to wydarzenie już trwa.

W poniedziałek w Łodzi podpisano cztery wykonawcze umowy offsetowe pomiędzy tamtejszymi Wojskowymi Zakładami Lotniczymi Numer 1, należącymi do państwowej Polskiej Grupy Zbrojeniowej, a amerykańskim koncernem Lockheed Martin, czyli największą firmą zbrojeniową świata. To początek budowy zaplecza do pełnej obsługi specjalistycznej śmigłowców uderzeniowych AH-64 Apache.

Jak podała PGZ, umowy offsetowe o łącznej wartości ok. 300 mln zł zostaną zrealizowane w ciągu 5 lat.

W sierpniu 2024 roku Polska za ok. 10,8 miliarda dolarów kupiła 96 tych śmigłowców w najnowszej wersji – oznaczonej jako AH-64E Guardian. Dostawy maszyn są zaplanowane na lata 2028-32.

Ponadto w lutym 2025 r. Polska wyleasingowała osiem używanych AH-64D za 300 mln dolarów, aby z wyprzedzeniem szkolić załogi i personel naziemny. Pierwsze maszyny przyleciały do Polski w czerwcu ubiegłego roku, minister Kosiniak-Kamysz poinformował w poniedziałek, że obecnie mamy już wszystkie.

Premier Tusk: Polska potrafi walczyć o swoje interesy

- Apache to jest wielka szansa dla polskiej obronności i konkretnych zakładów wojskowych - powiedział premier Donald Tusk.

Dzięki amerykańskim Apache'om, które będą serwisowane tutaj w Polsce, Polska będzie przygotowana do odparcia ataku na współczesnym polu walki, będzie w stanie odpowiedzieć na współczesne zagrożenia - zaznaczył.

Premier podkreślił, że w przypadku kontraktu na śmigłowce i offsetu Polska "potrafiła serdecznie, przyjacielsko, ale też twardo negocjować elementy tego kontraktu". - To jest zasada, jaką przyjęliśmy; zasada zrozumiała przez wszystkich naszych partnerów, w tym naszych przyjaciół ze Stanów Zjednoczonych - zapewnił Tusk.

Jak dodał, "we własnym interesie trzeba negocjować twardo". - Trzeba stawiać sprawy jasno. Naszym zadaniem, zadaniem polskiego rządu, Polskiej Grupy Zbrojeniowej, WZL, MON (...) jest pilnować polskiego bezpieczeństwa i polskich interesów. Dlatego negocjujemy twardo i dlatego offset stał się tu faktem, a nie ułudą - powiedział.

- Cieszę się, że powoli wszyscy zaczynają rozumieć, że Polska jest partnerem nie tylko bardzo lojalnym, (...) ale też wymagającym - powiedział.

Premier podkreślił też, że inwestycje w centrum serwisowe Apache'y pozwoli też na nabycie przez polskich przemysł nowych kompetencji.

Jednocześnie premier oświadczył, że nie ma żadnego konfliktu interesów pomiędzy państwami NATO. - Z tego miejsca mogę też głośno powiedzieć - tak, aby te słowa dotarły wszędzie, gdzie to możliwe: i do Moskwy, i do Waszyngtonu, do Kijowa, do stolic europejskich, a nawet do Budapesztu - my tu w Polsce naprawdę wiemy, kto jest sojusznikiem - podkreślił.

Tusk zapewnił, że Polska potrafi rozróżnić sojusznika od wroga, dlatego z satysfakcją patrzy na podpisane w poniedziałek umowy. - To po raz kolejny potwierdza, że Polska potrafi walczyć o swoje interesy. Robi to z godnością, nigdy na kolanach i z dobrym rozpoznaniem - dodał.

Szef MON: budujemy największą armię wojsk lądowych w Europie

- To niezwykły moment, kiedy Wojskowe Zakłady Lotnicze w Łodzi uzyskują możliwość serwisowania Apache'y, ale też innych śmigłowców, które służą w polskiej armii - podkreślił szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz podczas uroczystości.

Jak mówił, "silna polska armia, dobrze wyposażony żołnierz Wojska Polskiego, to gwarancja bezpieczeństwa".

96 Apache'y to druga na świecie armia śmigłowców bojowych produkcji amerykańskiej, zaraz po Stanach Zjednoczonych, nikt nie będzie miał większej - powiedział Kosiniak-Kamysz.

Jak dodał, ta inwestycja wynika z potrzeb i ze strategii rozwoju sił zbrojnych RP. - Apache towarzyszą wojskom lądowym (...) My budujemy największą armię wojsk lądowych w Europie, już dzisiaj po Turcji w tej części świata jesteśmy drudzy, a w całym NATO trzeci - podkreślił minister.

- Nie da zorganizować wielkiej armii, wielkich sił lądowych bez odpowiedniego zabezpieczenia z powietrza. Apache będą w służbie sił lądowych. Więc to samo pokazuje ich rodzaj działania i ich umiejętności - zaznaczył Kosiniak-Kamysz.

Jeden z niewielu zakupów połączonych z offsetem

Offset – czyli z angielskiego: równoważenie, kompensacja – to mechanizm prawny, który sprowadza się do tego, że zagraniczny dostawca powinien "zrekompensować" inwestycjami w państwie nabywcy wydatki, jakie ono poniosło. Od kilkunastu lat offset w Polsce nie jest obowiązkowy. W rezultacie jest coraz rzadziej stosowany.

W ciągu ostatniej dekady umowy offsetowe towarzyszyły tylko dwóm zakupom dla wojska – śmigłowcom uderzeniowym Apache oraz programowi Wisła, czyli budowie obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej średniego zasięgu, w ramach której resort obrony kupił w Stanach Zjednoczonych zestawy Patriot.

W sierpniu 2024 r., na kilka dni przed kontraktem na zakup śmigłowców, Agencja Uzbrojenia MON podpisała dwie umowy offsetowe, które dotyczyły zdolności w zakresie wsparcia, napraw i obsługi technicznej kluczowych komponentów Apache’y.

Boeing, General Electric i Lockheed Martin

Jedna umowa została zawarta z Boeingiem, producentem śmigłowców. Zawierała siedem zobowiązań offsetowych o łącznej wartości ponad 400 mln zł. Obejmowała kompetencje do przeprowadzania przeglądów i napraw oraz remontów wybranych podzespołów w Wojskowych Zakładach Lotniczych Numer 1 w Łodzi (WZL-1), szkolenia personelu obsługi technicznej na Wojskowej Akademii Technicznej oraz oceny kompatybilności sprzętu produkowanego przez Wojskowe Centralne Biuro Konstrukcyjno-Technologiczne.

Druga umowa offsetowa została zawarta między Agencją Uzbrojenia a firmą General Electric. Obejmowała sześć zobowiązań wycenionych na ponad 530 mln zł. Tu chodziło o pozyskanie kompetencji do obsługi technicznych silników z rodziny T700 i CT7 w oddziale WZL-1 w Dęblinie (dawnych Wojskowych Zakładach Lotniczych Numer 3). To o tyle ważne, że Apache będzie w Wojsku Polskim czwartym typem śmigłowca napędzanym przez te silniki – po AW101, AW149 i S-70i Black Hawk.

Jeszcze wcześniej, bo we wrześniu 2023 roku, MON podpisało umowę offsetową z firmą Lockheed Martin. Było to możliwe, ponieważ resort miesiąc wcześniej uzyskał zgodę Departamentu Stanu na eksport śmigłowców do Polski. Ta umowa offsetowa dotyczyła diagnozowania i weryfikacji ewentualnych niesprawności oraz częściowego serwisowania radarów kierowania ogniem Longbow w WZL-1. Umowa obejmowała dwa zobowiązania offsetowe wycenione na ok. 300 mln zł.

Po umowach offsetowych pomiędzy polskim resortem obrony a amerykańskimi firmami zaangażowanymi w produkcję Apache’y i ich uzbrojenia i wyposażenia kolejnym krokiem są umowy wykonawcze zawierane przez polski przemysł obronny. Pierwsze z nich zostały właśnie podpisane w poniedziałek pomiędzy Wojskowymi Zakładami Lotniczymi Numer 1 a Lockheedem Martinem.

Prawie 100 śmigłowców za ponad 10 miliardów dolarów

W sierpniu 2024 roku Ministerstwo Obrony Narodowej podpisało umowę z rządem Stanów Zjednoczonych na 96 śmigłowców uderzeniowych AH-64E. Jak podało wtedy MON, kontrakt wyceniono na około 10 miliardów dolarów netto, najnowsze komunikaty MON są bardziej precyzyjne i mówią o 10,8 mld dolarów. Dostawy zaplanowano na lata 2028-32.

Pod koniec lutego 2025 roku MON podpisało umowę na leasing ośmiu używanych śmigłowców AH-64 w wersji D, a także umowy na zabezpieczenie eksploatacji i szkolenia personelu. Łączną wartość pakietu to 300 milionów dolarów. Wszystkie te maszyny są już w Polsce. Już w 2023 roku wojsko zawarło z Amerykanami umowę szkoleniową, a pierwsi polscy piloci i technicy ukończyli kurs, zanim wojsko podpisało umowę na AH-64E.

Ponadpartyjna zgoda, kontrowersje i wyzwania

Zakup AH-64 był w Polsce przedmiotem ponadpartyjnej zgody. Gdy szefem MON był Mariusz Błaszczak, do rządu USA wysłano zapytanie ofertowe, a także podpisano pierwszą z umów offsetowych. Gdy kierownictwo resortu obrony przejął Władysław Kosiniak-Kamysz, zawarto kontrakt na dostawy i kolejne umowy offsetowe.

Jednak zakup śmigłowców uderzeniowych budził i nadal budzi kontrowersje. Wynikają one przede wszystkim z dużej liczby pozyskiwanych maszyn, a co za tym idzie - wysokiej wartości kontraktu. To nie tylko sam zakup wyceniony na 10 miliardów dolarów, ale także koszty związane z eksploatacją czy przyszłą modernizacją maszyn.

Zakup prawie 100 śmigłowców to również wyzwanie personalne dla sił zbrojnych. Załoga każdej maszyny to dwóch pilotów, a więc potrzeba niemal 200, żeby każdy śmigłowiec mógł wzbić się w powietrze.

Tak naprawdę ta liczba powinna być wyższa. Zwykle przyjmuje się, że liczba pilotów powinna stanowić 150 procent personelu potrzebnego do obsadzenia na raz wszystkich maszyn, a więc w tym przypadku byłoby to 300 pilotów. Jednak zwraca też uwagę niedawna wypowiedź zastępcy dowódcy generalnego generała dywizji pilota Ireneusza Nowaka, który mówił Polskiemu Radiu o trzech załogach na jednego Apache’a, czyli o prawie 600 pilotach, a do tego trzeba doliczyć także personel naziemny.

Aby jakoś zaspokoić potrzeby w zakresie personelu latającego, w styczniu wojsko uruchomiło szkolenie podoficerów na pilotów śmigłowców.

50 lat od pierwszego lotu Apache’a

We wrześniu 2025 roku minęło 50 lat od pierwszego lotu prototypu śmigłowca Apache, wtedy jeszcze oznaczonego jako YAH-64. W 1986 roku pierwsze egzemplarze weszły do służby w siłach lądowych USA. Od tego czasu jednak maszyna wielokrotnie przechodziła modernizację. Od wersji AH-64D na Apache’ach montowany jest radar kierowania ogniem nad wirnikiem głównym w osłonie przypominającej spłaszczony walec. Przy czym ze względu na to, że śmigłowce mogą wymieniać się danymi, a także na wysoką cenę radaru nie każdy śmigłowiec w wersji D i E ma zamontowane takie urządzenie.

Apache niezależnie od wersji może być uzbrojony w pociski kierowane oraz rakiety niekierowane do zwalczania celów naziemnych, a także pociski przeciwlotnicze do samoobrony. Stałym uzbrojeniem jest 30-milimetrowe automatyczne działko zamontowane pod przodem kadłuba.