Prezeska WindEurope Tinne Van der Straeten w rozmowie z WNP opowiada, jak trwający kryzys mogą wykorzystać OZE (nie chodzi tylko o wiatraki), dlaczego producenci turbin powinni wcisnąć hamulec oraz co wyróżnia Polskę na wiatrowej mapie Europy (i to pozytywnie). Mówi też, że czas odejść od paradygmatu LCOE, bo "można zrobić więcej w kwestii faktycznego decouplingu gazu i energii elektrycznej poprzez umowy PPA".
Mamy obecnie do czynienia z interesującym momentem dla branży wiatrowej w Europie ze względu na kolejny kryzys. Ponownie zaczęto rozmawiać o tym, jak kosztowny jest import paliw kopalnych.
- Uważam, że to absolutnie właściwy moment na takie dyskusje. Ten moment trwa od 2022 roku, kiedy Rosja dokonała agresji na Ukrainę. To był pierwszy wstrząs geopolityczny, który uświadomił nam wszystkim, jak bardzo jesteśmy narażeni, będąc zależnymi od importu paliw kopalnych.
Ta zależność wystawia nas na ryzyko geopolityczne i skoki cenowe. Obecny kryzys nie jest wyjątkiem. To nowa normalność w coraz bardziej złożonym świecie.
Od 2026 roku Tinne Van der Straeten kieruje WindEurope Fot. Materiały prasowe / WindEurope / Jesse De MeulenaereCzy pani zdaniem, jako byłej członkini rządu Belgii, minister energii, Europa wyciągnęła z tego lekcję?
- Na szczęście od 2022 roku zrobiliśmy postępy, choć wciąż niewystarczające. W 2022 roku skupiliśmy się na podaży. Wszystko kręciło się wokół planu REPowerEU i rozwijania odnawialnych źródeł energii. Widzieliśmy uruchamianie nowych projektów, szczególnie w Polsce, gdzie trwają aukcje na morskie farmy wiatrowe i powstają kolejne inwestycje.
Teraz musimy zająć się stroną popytową. Powinniśmy pomóc przemysłowi odejść od paliw kopalnych, aby mógł polegać na krajowej energii elektrycznej, nad którą mamy kontrolę. Musimy zelektryfikować naszą gospodarkę.
Czyli co właściwie udało się zrobić?
- Wyznaczyliśmy w UE cele dla energii odnawialnej, ale przyjęte zostały też przepisy w sprawie pozwoleń, aby umożliwić projektom wiatrowym uproszczoną ścieżkę ich uzyskiwania. Przeprowadziliśmy szeroką dyskusję na temat modelu unijnego rynku energii elektrycznej i tego, który z nich skutecznie realizuje postawione cele przy takim tempie wdrażania OZE.
To nie jest czas, aby wycofywać się z podjętych kroków. Potrzebujemy stabilności regulacyjnej; w przeciwnym razie te nowe projekty nie powstaną.
Istniało marzenie czy rodzaj obietnicy, że odnawialne źródła energii obniżą ceny prądu. Kiedy jednak zaczęto je rozwijać, okazało się, że trzeba zainwestować w sieci, a następnie w ich stabilizację i bilansowanie. Czy nadszedł czas, aby przestać mówić o LCOE (ang. Levelized Cost of Electricity, wyrównany koszt energii elektrycznej, nieuwzględniający bilansowania), a zacząć o koszcie systemowym, całkowitym?
- Zgadzam się w stu procentach. To również powód, dla którego w WindEurope wnikliwie przeanalizowaliśmy tę kwestię i przeprowadziliśmy badanie dotyczące całkowitych kosztów systemu energetycznego. Przyjrzeliśmy się różnym scenariuszom: systemowi opartemu na OZE, systemowi opartemu na energii jądrowej, systemowi wykorzystującemu w dużej mierze technologię CCS, innemu opartemu na wodorze oraz powolnej transformacji, w której UE nie osiąga celu dekarbonizacji do 2050 roku.
Badanie wykazało, że w każdym przypadku scenariusz oparty na OZE jest najtańszy. Powodem tego stanu rzeczy jest paliwo. To ono generuje koszty w poszczególnych scenariuszach. Jeśli nie ma konieczności importu paliwa, koszt systemowy jest niższy. W porównaniu z każdym innym wariantem, OZE są najtańsze. W rzeczywistości system oparty na odnawialnych źródłach oszczędza Europie 1,6 biliona euro względem scenariusza, w którym dekarbonizacja się nie udaje.
Zatem jeśli zwiększona zostanie skala rozwoju OZE, LCOE naturalnie pójdzie w dół? Tak to powinno działać, ale widzimy, jakie są realia.
- Jeśli zapewnimy stabilny harmonogram nowych inwestycji, LCOE spadnie. Musimy po prostu działać krok po kroku, gigawat po gigawacie, zachowując spójność i przewidywalność.
Jak wyjaśnić to, że ceny prądu są wciąż wysokie, mimo że spadają na przykład ceny uprawnień ETS?
- Można zrobić więcej w kwestii faktycznego decouplingu (rozłączenia od siebie cen - dop. red.) gazu i energii elektrycznej poprzez umowy PPA. Budując farmę wiatrową, można sprzedawać prąd bezpośrednio firmom lub obywatelom, odcinając się od cen gazu.
Model rynku jest kwestią techniczną, ale potrzebujemy sygnału cenowego, aby zapewnić rozwój czystych, zielonych inwestycji. Cena oferowana odbiorcom końcowym może być inna, jeśli będziemy częściej korzystać z PPA. Wtedy możemy korzystać z zalet obu rozwiązań.
Zdjęcie z 2025 roku ze spotkania komisarza ds. energii Dana Jørgensena i ówczesnej minister energii Belgii Tinne Van der Straeten Fot. Materiały prasowe / European Union, 2025 / Bogdan Hoyaux / EC - Audiovisual ServiceCzy z pani perspektywy wciąż jest miejsce na szybki rozwój morskiej energetyki wiatrowej? USA mają swoje problemy, UE ma własne, trudności widać wszędzie.
- Warto tu przywołać przykład Polski. W 2025 roku w całej Europie zainwestowano 45 miliardów euro w nowe moce wiatrowe. 15 miliardów zainwestowano w polski offshore wind. Dodam tylko, że niestety brakuje dużych inwestycji w wiatraki na lądzie. Morska energetyka wiatrowa przyniosła miliard euro inwestycji w łańcuch dostaw. Dlaczego? Ponieważ model aukcji był przejrzysty.
Jeśli Polska będzie kontynuować aukcje co dwa lata, firmy z łańcucha dostaw podejmą realne działania i zrealizują te projekty. Polska nie jest tu osamotniona. Wielka Brytania właśnie przeprowadziła największą na świecie aukcję na morską energetykę wiatrową. Kolejną dużą aukcję przesuwają na lipiec - to bezpośrednia odpowiedź na kryzys w Iranie, mająca na celu wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego dzięki własnej energii z wiatru.
Polska jawi się jako lider w statystykach, ale w ostatnich latach dotyczy to głównie offshore wind. Czy istnieje problem z tym, jak wiatr na lądzie jest postrzegany nad Wisłą w porównaniu z innymi krajami?
- To wielka szkoda, że tak dzieje się w Polsce. Jeśli spojrzymy na moc wiatrową w Europie, 90 proc. przypada na ląd, a tylko 10 proc. na morze. Nawet jeśli wszystkie cele zostaną zrealizowane, ten stosunek wyniesie 80 do 20. To oznacza, że w Polsce drzemie ogromny potencjał dla wiatru na lądzie.
Porównajmy Polskę i Belgię. Belgia jest mniejsza i gęsto zaludniona, a mimo to ma ponad trzy gigawaty mocy na lądzie. Byliśmy w stanie budować turbiny lądowe -nie wszędzie, nie na obszarach Natura 2000 ani tuż pod oknami ludzi, ale udało nam się to. Skoro Belgia sobie z tym radzi, to Polska, będąc znacznie większym krajem, z pewnością też powinna.
Czy widzi pani sposoby na powiązanie wzrostu mocy wiatrowych z polityką przemysłową, taką jak Net-Zero Industry Act (NZIA) czy Clean Industrial Deal?
- Te akty prawne służą utrzymaniu strategicznego przemysłu w Europie. Europejski sektor wiatrowy to nasz rodzimy przemysł; jesteśmy światowymi liderami. To łańcuch dostaw zdywersyfikowany globalnie, ale z realnym europejskim przywództwem. Łańcuch ten jest bardzo różnorodny, tworzą go duzi i mali gracze.
Jeśli prowadzimy politykę wspierania lokalnego wkładu i chcemy zatrzymać firmy w Europie, musimy opierać się na uczciwej konkurencji i zapewnieniu równych reguł gry, aby mogły one konkurować. Ważne jest, aby patrzeć na łańcuch dostaw kompleksowo, tak by różne jego ogniwa mogły się rozwijać.
Z perspektywy branży wiatrowej - czy odczuwalna jest presja ze strony chińskich firm i jak ona radzi sobie z aspektem cyberbezpieczeństwa?
- Wykorzystujemy nasze atuty. UE i jej 27 państw członkowskich tworzą razem ogromny rynek wewnętrzny. Bardzo cieszy nas zasada wpisana w Industrial Accelerator Act, że cyberbezpieczeństwo musi być teraz brane pod uwagę w 100 proc. aukcji. Nie możemy lekceważyć kwestii bezpieczeństwa - szczególnie w obecnej sytuacji geopolitycznej. Musimy się chronić.
Kluczowe jest dla nas to, aby żadne państwo nie wdrażało tych polityk na własną rękę, bo wtedy nie będziemy konkurencyjni. Zasady dotyczące odporności i cyberbezpieczeństwa muszą być zharmonizowane na poziomie europejskim. Istnieje ryzyko, że przepisy te przyniosą ze sobą paraliżującą biurokrację, a tego musimy uniknąć za wszelką cenę.
A co z wielkością turbin? W europejskiej branży wiatrowej pojawiają się głosy, że pogoń za coraz większymi modelami nie zawsze jest opłacalna. Może to pływające turbiny będą kolejnym przełomem?
- W innowacjach zawsze chodzi o znalezienie równowagi. Nie można ich blokować, ale jeśli ciągle będziemy gonić za kolejną, jeszcze większą turbiną, to kiedy w końcu zaczniemy je budować? Europejska gospodarka potrzebuje ogromnych ilości czystej energii, aby odejść od importu paliw kopalnych. Nie możemy w nieskończoność czekać na "następną wielką turbinę".
Wykorzystajmy modele, którymi dysponujemy, aby obniżyć koszty dzięki skali. Budujmy z tego, co mamy teraz, podczas gdy innowacje będą postępować w innych obszarach, jak pływające turbiny.
Czy nie uważa pani, że narracja przesunęła się najpierw z klimatu na suwerenność, a teraz na konkurencyjność? Czy ta zmiana priorytetów nie dezorientuje społeczeństwa?
- Jak najbardziej, dla zwykłego obserwatora to dezorientujący czas. Ceny żywności wzrosły. Nie wiadomo, co będzie z rachunkami za prąd czy gaz, bo wszystko zależy od konfliktów międzynarodowych. Musimy jako organizacja pokazać, co wiatr oznacza w praktyce.
W Polsce morska energetyka wiatrowa to miliard euro inwestycji w łańcuch dostaw i miejsca pracy na Pomorzu, w tym w Gdańsku, gdzie zatrudnienie znajduje 40 000 osób. Świat jest skomplikowany, więc mówmy o rozwiązaniach w sposób jasny i konkretny.
Oglądasz archiwalną wersję strony Europejskiego Kongresu Gospodarczego.
Co możesz zrobić:
Przejdź do strony bieżącej edycji lub Kontynuuj przeglądanie
