Wielkie zakupy dla wojska i miliardy zwrotu podatku. Wciąż nie wiadomo, gdzie trafią

Unijny mechanizm SAFE to nie tylko wielomiliardowa linia kredytowa na zakupy dla wojska, ale także oszczędności wynikające ze zwolnienia z VAT. Jednocześnie pozwala na refinansowaniu kontraktów już zawartych. A co z podatkiem już uwzględnionym w tych kontraktach? Rząd nadal rozmawia na ten temat. Szuka również rozwiązania, które pozwoliłoby finansować zakupy dla służb MSWiA i wydatki na drogi i kolej – przyznała w rozmowie z WNP podczas EEC pełnomocniczka ds. SAFE Magdalena Sobkowiak-Czarnecka.

• Polska ma otrzymać 43,7 mld euro z unijnego SAFE na zakupy dla obronności do 2030 r., najwięcej spośród 19 państw UE wnioskujących o pożyczki.
• Rząd nadal nie ma rozwiązania, jak sfinansować z SAFE zakupy dla służb MSWiA i projekty drogowo-kolejowe po wecie prezydenta Karola Nawrockiego. – Za jakiś czas poinformujemy o szczegółach tego rozwiązania – powiedziała WNP rządowa pełnomocniczka do spraw SAFE Magdalena Sobkowiak-Czarnecka w rozmowie podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach.
• Trwają również rozmowy o zwrocie VAT przy refinansowaniu kontraktów z SAFE. Sobkowiak-Czarnecka podkreśla jednak, że najważniejsza jest "jasna interpretacja Ministerstwa Finansów, że wszystkie zakupy w ramach mechanizmu SAFE są zwolnione z podatku VAT".

SAFE to unijny mechanizm niskooprocentowanych pożyczek na zakupy związane z bezpieczeństwem i obronnością, które trzeba zrealizować do końca 2030 r. Budżet programu to 150 mld euro, z czego Polska ma otrzymać 43,7 mld euro, czyli około 185 mld zł. Żadnemu innemu z 19 na 27 krajów Unii Europejskiej, które wystąpiły o pożyczki, nie przyznano większej puli.

Rząd ma kłopot z wydaniem około jednej dziesiątej tych środków, które miały trafić do służb podległych MSWiA – policji, Straży Granicznej i Służby Ochrony Państwa – oraz do resortu infrastruktury – na inwestycje związane z drogami i liniami kolejowymi potrzebnymi wojsku. Podstawa prawna do tych wydatków była w ustawie, którą w połowie marca zawetował prezydent Karol Nawrocki. Wojska to nie dotyczy – tu rząd wykorzystał fundusz działający od kilku lat na podstawie innej ustawy.

Rząd potrzebuje "trudnego rozwiązania"

Tuż po wecie prezydenta rządzący przyjęli uchwałę uruchamiającą Program Polska Zbrojna, gdzie deklarowali, że znajdą sposób, by sfinansować z SAFE projekty zgłoszone przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji i Ministerstwo Infrastruktury. Mimo upływu miesiąca decyzja jednak wciąż nie zapadła.

– Trudne rozwiązania zawsze wymagają czasu. Gwarantuję państwu, że za jakiś czas poinformujemy o szczegółach tego rozwiązania – powiedziała WNP rządowa pełnomocniczka do spraw SAFE Magdalena Sobkowiak-Czarnecka w rozmowie podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach.

Podkreśliła, że gdyby to było proste, nie byłoby ustawy, którą ostatecznie zawetował prezydent Nawrocki.

– Była potrzebna ustawa. Ustawy nie ma, ale chcemy zrobić krok dalej. Mimo tego, że prezydent powiedział wprost: "Nie chcę pieniędzy z SAFE na policję, Straż Graniczną, SOP i projekty infrastrukturalne", bo do tego sprowadza się weto pana prezydenta, my sobie z tym poradzimy – mówiła minister z kancelarii premiera.

Szukamy rozwiązania tak, żeby te służby nie straciły. Będzie dłużej, będzie trudniej. Pewnie będą straty w projektach, ale w samej uchwale Polska Zbrojna tuż po wecie prezydenta jako rząd zobowiązaliśmy się do tego, że te kilka miliardów złotych trafi na wyposażenie dla policjantów, dla funkcjonariuszy Straży Granicznej. I słowa dotrzymamy – zapewniła.

Trwają rozmowy, gdzie trafi zwrot VAT

Inna wymagająca rozstrzygnięcia kwestia dotyczy podatku VAT. Unijne rozporządzenie w sprawie programu SAFE stanowi bowiem, że zakupy finansowane za jego pomocą są z tego podatku zwolnione. Jednocześnie prawo unijne pozwala przy pomocy SAFE nie tylko płacić za nowe kontrakty, ale także refinansować umowy podpisane po maju 2025 r. Co zatem z podatkiem VAT uwzględnionym w tych kontraktach, na przykład w umowie na system obrony przeciwlotniczej San, którą zawarto pod koniec stycznia?

Sobkowiak-Czarnecka przyznała, że także w tej kwestii nadal trwają rozmowy.

– Niezależnie, jakie było źródło finansowania, czy to są zakupy refinansowane, czy dopiero nowe, robione z mechanizmu SAFE, wszystkie zwolnione są z podatku VAT. Będziemy oczywiście dalej rozmawiać z wykonawcami, z Agencją Uzbrojenia, jak dalej będzie przebiegał ten proces, szczególnie w przypadku tych zakupów, które były dokonywane przed podpisaniem umowy z Komisją Europejską – powiedziała.

Magdalena Sobkowiak-Czarnecka, pełnomocniczka rządu ds. SAFE Fot. PTWP

Podkreśliła, że w kwestii najważniejsza jest "jasna interpretacja Ministerstwa Finansów, że wszystkie zakupy w ramach mechanizmu SAFE są zwolnione z podatku VAT".

W połowie lutego wiceminister obrony Cezary Tomczyk informował, że oszczędności wynikające z tego, że zakupy finansowane z SAFE są zwolnione z podatku VAT, to dla MON około 40 mld zł. To oczywiście kwota obejmująca całą polską pulę z programu SAFE, a nie tylko umowy przewidziane do refinansowania.

Umowa pożyczkowa z Komisją Europejską

Wspomniana przez rządową pełnomocniczkę umowa z Komisją Europejską dotyczy pożyczki z programu SAFE. Jej tekst KE wysłała w czwartek wieczorem do 18 z 19 państw członkowskich, które ubiegają się o tę formę finansowania.

- Przez kilka tygodni trwały bardzo szczegółowe negocjacje pomiędzy Polską a Komisją Europejską co do treści tej umowy. Dzisiaj faktycznie Komisja ma rozesłać do krajów członkowskich ostateczną treść tej umowy – mówiła Sobkowiak-Czarnecka w rozmowie nagranej w środę. – Co ważne, trzeba podkreślić, treść jest taka sama dla wszystkich krajów członkowskich – dodała.

Kolejnym krokiem po podpisaniu umowy ma być wypłata 15-procentowej zaliczki.